تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ١٧٤ - فصل در معرفت حجر اثمد و خواص آن

فصل در معرفت حجر اثمد و خواصّ آن‌[١]

اثمد سنگ‌[٢] سرمه است‌[٣]، معروف و مشهور. و او سنگى است سياه برّاق غير شفّاف، بغايت ثقيل، و لون او چون لون آهن.

(و) معدن او در اكثر مواضع باشد[٤]. و بهترين آن اصفهانى بود.

و با وى سنگى (سفيد) غريب آميخته باشد. و توبرتو بود[٥].

و اگر حجر اثمد را بر نقره گداخته اندازند. نقره را شكن‌دار كند و بهيچ‌[٦] حال خايسك قبول نكند. تا باز در كاه بنهند[٧].

خاصّيّت او آنست كه چشم را بغايت نافع بود. و نور بصر را جمع كند، و تقويت اعصاب چشم‌[٨] كند. و آفتهائى كه‌[٩] بچشم رسيده باشد، بسبب رمد آنرا[١٠] دفع كند. و چشم پيران را كه بسبب كبر سن ضعفى‌[١١] پذيرفته باشد، و كلالتى‌[١٢] بدو راه يافته‌[١٣]، كحل اثمد بغايت نافع بود. چون قدرى مشك با آن بياميزند.

و اگر [حجر] اثمد را مصوّل كنند، و با شراب بكسى دهند،

[١]ع: در صفت انواع شادنج و خاصيت آن- ن، ج: در معرفت حجر اثمد و خواص او

[٢]ع: يعنى اثمد و آن سنگ‌

[٣]ب، م، سرمه‌ايست‌

[٤]كلمه (باشد) در- ن، ج، م- نيست‌

[٥]ج، ن، م، ب: و توتو باشد

[٦]ع: شكن آن نقره ببرد و هيچ‌

[٧]ع: ننهند- ب: و چون در كاه نهند

[٨]ب: چشم را

[٩]م، ن، ج: و آفتها كه‌

[١٠]ع: بسبب دندان؟

[١١]ب:

ضعيفى‌

[١٢]ع: و كلالت‌

[١٣]ب: رسيده باشد.