تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٦٣ - فصل در اخبار و حكايات زمرد

دو مثقال كه آنرا بچه گفتندى‌ ١٥ بر سبيل تشبيه‌[١] بجهت سبزى آنرا بدو هزار دينار زر سرخ خريده بودند.

و آورده‌اند كه سلطان غياث الدين محمد بن سام در آن‌وقت كه بفيروزه كوه بود، ده قصبه‌[٢] زمرّد را نام او بر آن نوشته بودند، كه هريك از آن كمابيش ده مثقال بود. و جمله را لون و شكل بغايت خوب‌[٣].

و آورده‌اند كه در خزانه سلطان علاء الدين يك پاره زمرّد ريحانى بوده است شكل آن مربع و روى ممسوح‌[٤] و بى‌عيب و در[٥] مساحت كف دستى، و گرداگرد آن در زر گرفته، و مرصّع كرده، بوزن سى مثقال، بر روى آن صورت تختى و شاهى‌[٦] انگيخته كرده در غايت كمال صورت‌گرى.

و در زير تخت صورت دو شير كرده، و بر دو جانب تاج شاه، صورت دو مرغ، و آن صورتها را (جامه‌گرى كرده و موى) بغايت خوب كرده، و گزارده كرده كه مثل او[٧] از موم نتوان كرد، و يمكن كه بيست مثقال از آن كم كرده باشند[٨]، تا آن صورتها را[٩] توان انگيخت. و آن پاره زمرّد بآن شكل مربع، ممسوح، بدان راستى، از آن نتوان كرد، زيادت از صد مثقال بايد كه بوده [باشد] تا صورت آدمى و روى مرغان و شيران‌[١٠] حكّ كرده باشند[١١].

استادى را فرمود كه روى‌[١٢] آن صورت بار ديگر چنانكه در اول بوده باشد توان كرد؟ و بعتاب با استاد گفته كه اين صورت لايق شعار اسلام نيست، و در ملت پيغامبر ما[١٣] صلى اللّه عليه و سلّم‌[١٤] صورت حرام است، خاصه با خود داشتن. و اين صورت مثل بت است و بگمان‌[١٥] آنرا در ديار

[١]م: تشبه‌

[٢]ب: و قصبه‌

[٣]ب: خوب بوده‌

[٤]ع: آن ممسوح‌

[٥]ع: در

[٦]ب، ج، ن: تخت شاهى- م: تخت پادشاهى‌

[٧]ب، ج، ن:

كه مثلا از

[٨]ب: شده باشد

[٩]ب: صورت را

[١٠]ب افزوده: (بدان صفت)

[١١]ب: نقش كرده باشند- م: حل كرده بوده باشد

[١٢]ب:

تا روى‌

[١٣]ب افزوده: (محمد مصطفى)

[١٤]م، ن، ج، ب: عليه الصلوة و السلام‌

[١٥]ع افزود: (كه).