تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٢٨٠ - تعليقات

و در كتاب جماهر در جائى كه از مغاص مرواريد بحث شده بجاى «پيما» همه جا «قيمان» با قاف ياد شده است كه مسلما تحريفى از «فيمان» با فاست و فاء در چاپ بغلط بقاف تبديل شده است. و فيمان پيمانست كه در تعريب پا به فاء بدل گرديده است، چنانكه در منتهى الارب آمده كه «فيمان عهد و پيمان و معربست».

بيرونى در همين كتاب در جائى كه عمق مغاص را ياد كرده گويد:

عمق مغاص را بعضى چهارده فيمان و بعضى هيجده فيمان و بعضى هم چهل ذراع گفته‌اند. و اگر مقدار فيمان را باندازه گشادى سرانگشت ميانه تا روى پستان ديگر بدانيم چهل ذراع با هيجده فيمان تفاوت چندانى نخواهد داشت. (جماهر ص ١١ از تتمه)

و در دو موضع ديگر از كتاب گفته است فيمان برابر با باع است (باع مقدار گشادى ميان هردو دست است چون دستها را از هم بگشايند و فارسى آن باز است).

در يك جا گويد «باع را فيمان خوانند و ذراع را بنجك».

و در جاى ديگر از گفته نصر نقل كرده كه «مقدار غوص شانزده فيمانست و فيمان باع است».

و پس از آن گويد: اگر فيمان را برابر باع بدانيم شانزده فيمان از شصت ذراع تجاوز خواهد كرد، بنابراين مقدار فيمانى كه نصر گفته است درست نيست.

در موضع ديگر درباره مقدار و اندازه فيمان چنين گويد: «محققان آنرا برابر با گشادى سرانگشت ميانه دست چپ تا پستان راست دانسته‌اند، و اين راجح‌تر است از اينكه آنرا برابر با دو ذراع بدانيم. ولى بسيارى از دريانوردان گويند: فيمان برابر با گشادى سرانگشت وسطى دست چپ تا پستان چپ است كه از تحديد اول قدرى كوتاه‌تر است».

تنسوخ نامه ايلخاني متن ٢٨١ تعليقات