تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٥٨ - فصل در جلاء دادن زمرد

و از اينجا گمان مى‌افتد[١] كه زمرّد در معادن خويش منبت بوده است، چنانچه انواع بلور و جمس و سنگ جراحت مى‌رويد. پيش شهر[٢] بخارا كوهيست بلند، بر سر آن كوه سنگ جراحت مى‌رويد، چون آفتاب بلند شود مقدار يك انگشت روييده‌[٣] باشد، آنرا بشكنند.

و در روزگار قديم از زمرّد نگينها ساخته‌اند. و بعضى درهم وصل مى‌كنند. و دو پاره و سه پاره [و] زيادت و آنرا بمصطكى مدبّر بر صحيفه‌[٤] مينا وصل مى‌كنند باشكال مختلف. و از جمله انواع جواهر هرچه آنرا بشكنند، و وصلى‌[٥] كنند، عيبى بزرگ باشد، مگر زمرّد كه چون آنرا بشكنند و وصل‌[٦] كنند، نقصانى زيادت نگيرد. و در قيمت تفاوت بيشتر نكند[٧]. بل كه باشد كه قصبه را بشكنند و باز وصل كنند قيمت آن زيادت شود. و در جمله بايد كه مستطيل بود و مجوّف باشد. و آنرا قصبه خوانند.

و زمرّد يك‌رنگ پارهاء[٨] بزرگ كمتر افتد. [و] بيشتر آن [بود] كه سبزى او مختلف بود.

فصل‌[٩] در جلاء دادن‌[١٠] زمرّد

زمرّد را بجلاء ياقوت [جلا] دهند، بر چرخ مس، بعد از آن‌

[١]م: افتاده است‌

[٢]ب: شهرها

[٣]ب: روسياه‌

[٤]ع:

صفحه‌

[٥]ب: و وصل‌

[٦]ع: شكسته وصل‌

[٧]م: كند

[٨]ن، ج: پارها پارها

[٩]ع: سخن‌

[١٠]كلمه (دادن) در ج، ن: نيست.