تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ١٤٤ - فصل در معرفت حجر يرقان ٤٦ و خاصيت او

(و) مزاج او سرد و تر است. سدّه جگر را تفتيح‌[١] كند. مخمور[٢] را بغايت نيكو است. و آن مجرّبست‌[٣].

فصل در معرفت حجر يرقان‌ ٤٦ و خاصّيّت او[٤]

و آن سنگى است خرد كه در زمين سيستان‌[٥] و زاول خيزد. و در غايت صلابت نيست، سوهان قبول كند. و[٦] منقّش است بزرد و سرخ‌[٧]. و آبى كه از[٨] حك او برون آيد، سرخ باشد.

و آورده‌اند كه سنگ يرقان سنگى است مدوّر سياه لون خرد كه در آشيان خطّاف باشد.

و طريق حاصل كردن آن [سنگ‌] آنست كه بچّه خطّاف را بزعفران زرد كنند. خطاف آن سنگ را بيارد، بگمان آنكه شفاء بچّگان خواهد بود و بنزديك‌[٩] ايشان بنهد.

و حيوانات را از اين جنس الهام‌[١٠] هست، چنانكه پلنگ ماده چون مشقّت زادن اوّل «بار»[١١] بكشد نروك‌[١٢] طلب كند، و بخورد. بعد از آن حمل قبول نكند [و] مشقّت حمل «و وضع حمل»[١٣] ازو برخيزد. و امثال‌[١٤] اين بسيار است.

و خاصّيّت او آنست كه چون آنرا بسايند، و بصاحب علّت‌

[١]ب: تفسيح‌

[٢]م، ب: مخموران‌

[٣]م: و مجربست‌

[٤]ب: و خواص او

[٥]ج، ن: سيوستان‌

[٦]ع افزوده: (برنگ) و در ج، ن، م: نيست‌

[٧]ب: بر سرخ- م، ن: بسرخ‌

[٨](از) در م: نيست‌

[٩]ع: بنزديك‌

[١٠]م: الهامات‌

[١١]در ج، ن، ب: نيست‌

[١٢]م، ب: تروك- ج، ن: نروك- ع: نركى‌

[١٣]ب:

مشقت قبول حمل- (و وضع حمل) در نسخ م، ج، ن: نيست‌

[١٤]ب: و مثل‌