تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٨٦ - در ذكر مغاصات زمين

و هرمرواريد كه در آن گوشت باشد (كه) نزديك دفّتين است‌[١] بيشتر از عيبى خالى نبود. و هرصدف كه در دريا بميرد و موج آنرا بر كنار اندازد، متغيّر و فاسد گردد، و مرواريد[٢] تباه شده باشد، و لون او متغيّر (شده، و از طراوت) بگشته‌[٣]، سبب فساد آن لون‌[٤] اين حال باشد.

در ذكر مغاصات زمين‌

مغاصات بعضى سنگ باشد و بعضى لوش‌[٥]. و هرصدفى‌[٦] كه مجاور (زمين) لوش‌[٧] باشد، مرواريد آن سياه‌آب باشد.

و مغاصات بحرين و خارك، زمين آن رمل است سفيد. بدين سبب مرواريد در آن موضع اكثر سپيد و آبدار بود. و دورترين مغاصات تا بيست بينما[٨] باشد ٢٧. و در آن زمين وال بى‌حساب باشد.

و غوص در سالى دو ماه بيشتر نيست، در غايت فصل تابستان كه آب گرم بود. و باقى سال سرد باشد.

و غوّاصان‌[٩] بوقت غوص چون آفتاب طلوع كند و قعر دريا بتوان ديد[١٠]، در كشتيهاء كوچك‌[١١] نشينند، و بمغاص روند، و بآب فرومى‌نگرند، تا چشمشان بر صدف افتد.

[١]ب: گوشت كه نزديك دفتين باشد

[٢]ع: و لؤلؤ

[٣]ع:

متغير گشته‌

[٤]ع: آن مرواريد

[٥]ب: لوت؟- م، ن، ج: گوش‌

[٦]ب: و هرچه صدف‌

[٧]ب: زمين لوش- م، ن، ج: زمين گوش‌

[٨]ب: منما- م: بنا- ن، ج: بها- و در عرايس: پيما- و جماهر:

قيمان؟

[٩]ع: و غواصان- ساير نسخ: و غواص‌

[١٠]م: نتوان ديدن- ب افزوده: غواصان‌

[١١]ب: خورد- م، ج، ن: خرد.