تنسوخ نامه ايلخاني - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٦٢ - فصل در اخبار و حكايات زمرد

فصل‌[١] در عيوب زمرّد

يك نوع اختلاف لون باشد ديگر آنكه جوهرى غريب‌[٢] در اصل فطرت با آن آميخته باشد، چون سنگى يا ريگى- و بسيار باشد كه جوهرى مثل جوهر طلق با او آميخته باشد. مثل غمامه‌اى كه در جوهر ياقوت باشد، در جوهر زمرّد نيز باشد. و باشد كه سياهى تيره‌رنگ در[٣] در بعضى از اجزاء يك پاره‌[٤] زمرّد باشد.

و در زمرّد ثقب و حرمليّات‌[٥] ١٣ چنانكه در ياقوت، بسيار افتد [٦].

و ديگر نوعى است كه در زمرّد عيب است كه آنرا سوختگى گويند. از روى اصطلاح‌[٧] حكّاكان آن‌[٨] عيب از همه عيوب‌[٩] زيادت باشد. و جمله عيوب سبب نقصان قيمت باشد.

و اگر بر روى زمرّد اندك مايه سفيدى باشد مثل نمك قدرى نيل را بر روغن‌[١٠] خوش بجوشانند، و در آن نمك مالند، ناپيدا شود.

و همچنين در جمله وصلها و درزها مالند.

فصل‌[١] در اخبار و حكايات زمرّد

ابو ريحان آورده است كه من در دست ساقيى [در] مجلس مأمون خوارزمشاه‌ ١٤ مشربه‌اى ديدم از زمرّد، بر مثال‌[١١] كفّه ترازو. و چنين گفتند[١٢] كه از خزانه‌[١٣] سامانيان بود. در آن حال كه ملك در اضطراب افتاده بود، اين مشربه بخوارزم افتاد بمبلغ يكهزار[١٤] دينار خريده بودند،

امير المؤمنين‌[١٥] منصور[١٦] خليفه را نگينى بود [ه است‌] از زمرّد بوزن‌

[١]ع: سخن‌

[٢]كلمه (غريب) فقط در ع: است‌

[٣]ب: و در

[٤]ب: بكناره‌

[٥]ع: جرمليات‌

[٦]ع: افتد- نسخ ديگر: باشد

[٧]ب:

اصلاح‌

[٨]ع: و آن‌

[٩]كلمه (عيوب) فقط در ع: است‌

[١٠]ب: بروغن‌

[١١](بر مثال) در م: نيست‌

[١٢]ع: گفتند- نسخ ديگر: گفته‌اند

[١٣]م: خزينه‌

[١٤]ج، ن، م: بهزار- ب: هزار- كلمه (مبلغ) جز در ع: در نسخ ديگر نيست‌

[١٥](امير المؤمنين) فقط در ع: است‌

[١٦]ج، ن: و منصور.