بگيرد وپيش از آنكه آن مدت تمام شود عمرو فوت شود در اين صورت آن دين حالى مى شود يعنى زيد طلب كار مستحق مى شود كه بمجرد فوت عمرو مطالبه طلب خود بكند و آن طلب را از ورثه او بگيرد در صورتيكه ميت مالى در يد ورثه داشته باشد واما عكس چنين نيست يعنى اگر زيد طلب كار پيش از موعد بميرد ورثه او پيش از مدت حق مطالبه از عمرو مديون ندارند بلكه بايد تا سر موعد صبر كنند " مسئلة چهارم " دين يا مؤجل است يا حال و مراد بدين مؤجل آنستكه كسى دينى بر ذمه ديگرى داشته باشد كه بعدت از مدت معيني بگيرد وهنوز مدت سر نيامده باشد وچون سر وعده برسد آن دين حال است ودين حال آنستكه كسى چيزى بفروشد بديگرى به جنسى كه فلان وفلان صف داشته باشد يا به پوليكه فلان سكه باشد كه فى الحال بگيرد آن را دين حال گويند واما هر گاه كسى چيزى معينى حاضرى را بفروشد بچيز معين حاضرى كه مشاهد باشد آن را بيع عين مى گويند وهيچ يك از مبيع وقيمت دين نيستد و هرگاه اين معلوم شد پس بدان كه اقسام خريد وفروش باعتبار دين بودن مبيع يا قيمت يا هر دو شش قسم ميشود كه بعضى باطل وبعضى صحيح است " اول " فروختن دين موجل بدين موجل ديگر واين باطل است " دوم " فروختن دين موجل است بدين حال اقوى چنانچه مشهور بين علما است آنستكه آن هم باطل وهم چنين است حكم هرگاه آن دينى كه هنوز وعده او نرسيده است فروخته شود بچيزيكه فلان وفلان صفت داشته باشد بشرطي كه في الحال بگيرد اگر آن دين مبيع در سلف باشد والا اقوى صحت آنست " سيم " فروختن دين مؤجل است بچيزى حاضر معينى وحكم اين مسئله حكم مسئله دوم است " چهارم " فروختن دين حال است بدين حالى واين دو صورت دارد يكي آنستكه اول آن دو دين مؤجل باشند ودر آخر حلول كرده باشند و ديگر آنكه اول آن دو دين حال باشند در اين دو صورت اقوى بطلان است در صورت اول بلكه در ثانيه نيز احتياط بهتر است وهم چنين اقوى بطلان است اگر بفروشد دين مؤجلى را كه اجل آن حلول كرده باشد بچيزى كه بعد از مدتى بدهد و عكس آن " پنجم " فروختن دين حال است بدين مؤجل اكثر گفته‌اند باطل است وبعضى گفته‌اند صحيح است لكن اقوى بطلان است اگر آن دين از اول موجل باشد واجل او سرآمده باشد و اگر از اول حال باشد احتياط كند بهتر است " ششم " فروختن دين حال است بچيز معين حاضرى واين