رسالة توضيح المسائل - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧٩ - احكام سجود

بگذارد؛ و اگر چيزى نمانده، بقيّه انگشتان را بگذارد؛ و اگر انگشت ندارد، مقدارى از پا كه باقيمانده بر زمين مى‌گذارد.

مسأله ٩٥٧. هرگاه بطور غير معمول سجده كند، مثلًا بخوابد و هفت عضو بدن را بر زمين بچسباند، سجده‌اش باطل است.

مسأله ٩٥٨. هرگاه در پيشانى دمل و مانند آن باشد و نتواند آن را بر مهر و مانند آن بگذارد مى‌تواند مهر را در كنار پيشانى يا در هر دو طرف قرار دهد و مهر را در هر دو طرف آن قدر از زمين بلند كند كه دمل در وسط آن قرار گيرد به شرط اين‌كه از چهار انگشت بسته بلندتر نباشد؛ و هرگاه دمل يا زخم تمام پيشانى را گرفته باشد بايد به يكى از دو طرف بيرون پيشانى سجده كند؛ و اگر ممكن نيست، چانه را بر مهر مى‌گذارد؛ و اگر آن هم ممكن نيست، هر جاى از صورت كه ممكن شود بر مهر بگذارد؛ و اگر به هيچ جاى از صورت ممكن نشود، بايد به اندازه‌اى كه مى‌تواند خم شود.

مسأله ٩٥٩. كسى كه نمى‌تواند پيشانى را بر زمين بگذارد بايد به اندازه‌اى كه مى‌تواند خم شود، و مهر يا چيز ديگرى كه سجده بر آن صحيح است بر محلّ بلندترى قرار دهد كه پيشانى به آن برسد و كف دستها و زانوها و انگشتان را بطور معمول بر زمين بگذارد؛ هرگاه نتواند خم شود بايد با سر اشاره كند؛ و الّا با چشمها اشاره مى‌نمايد، يعنى آن را به قصد سجده مى‌بندد و به نيّت سر برداشتن باز مى‌كند؛ و در هر صورت احتياط واجب آن است كه مهر را بلند كند و بر پيشانى بگذارد، اگر هيچ يك از اينها را نتواند، احتياط اين است كه در قلبش نيّت سجده كند.

مسأله ٩٦٠. هرگاه پيشانى بى اختيار از جاى سجده بلند شود و برگردد، يك سجده حساب مى‌شود، چه ذكر سجده را گفته باشد يا نه؛ ولى اگر اختياراً آن را بردارد اگر قبل از ذكر و از روى عمد باشد نمازش باطل است و الّا اشكال ندارد.

مسأله ٩٦١. در مورد تقيّه مى‌تواند بر فرش و مانند آن سجده نمايد و لازم‌