رسالة توضيح المسائل - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٤ - ٢ معدن

٢. معدن‌

مسأله ١٥٢٦. واجب است خمس چيزى را كه از معادن طلا، نقره، سرب، آهن، مس، زغال سنگ، نفت، گوگرد، فيروزه، نمك و معدنهاى ديگر و انواع فلزات به دست مى‌آورند، بدهند؛ و احتياط واجب آن است كه نصاب معيّنى در آن نيست، يعنى آنچه را از معدن استخراج مى‌كنند كم باشديا زياد خمس دارد.

مسأله ١٥٢٧. گچ و آهك و گل سرخ و مانند آن اگر به آنها معدن گفته شود بايد خمس آن را بدهد، همچنين انواع سنگها.

مسأله ١٥٢٨. معدن، خواه روى زمين باشد يا زير زمين، در زمين ملكى باشد يا در جايى كه مالك ندارد، استخراج كننده آن مسلمان باشد يا غير مسلمان، بالغ باشد يا غير بالغ، در تمام اين صورتها بايد خمس آن پرداخته شود؛ و در صورتى كه كودك باشد، ولىّ او مى‌پردازد.

مسأله ١٥٢٩. مخارج و هزينه استخراج معدن و تصفيه آن (در صورتى كه احتياج به تصفيه دارد) و همچنين اجاره‌اى را كه جهت معدن مى‌پردازد از آن كم مى‌شود و باقيمانده خمس دارد؛ ولى مخارج سال از درآمد معدن كسر نمى‌شود.

مسأله ١٥٣٠. اگر چند نفر چيزى را از معدن استخراج كنند بايد بعد از كم كردن مخارج، خمس آن را بدهند، خواه كم باشد يا زياد (بنابر احتياط واجب).

مسأله ١٥٣١. اگر معدنى را كه در ملك ديگرى است استخراج كند، آنچه از آن به دست مى‌آيد مال صاحب آن زمين است و چون صاحب ملك براى بيرون آوردن آن خرجى نكرده، بايد خمس تمام آنچه از معدن استخراج شده بدهد، ولى اگر اين كار به دستور او انجام گرفته هزينه آن بر عهده اوست و از درآمد معدن كم مى‌شود.

مسأله ١٥٣٢. هرگاه معدن از معادن عظيمه و در اراضى مباح يا ملكى باشد، حاكم شرع (مجتهد عادل) حق دارد بر اخراج و صرف آن در مصارف مسلمين نظارت كند، در اين صورت استخراج‌كنندگان بايد نظر حاكم شرع را رعايت كنند.

مسأله ١٥٣٣. اگر حكومت اسلامى معدنى را استخراج كند خمس به آن تعلّق نمى‌گيرد.