فلسفه اسلامى و اصول ديالك تيك - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٤٢ - كاربردهاى سه گانه ديالكتيك

مى گشت.

معانى ايده آليسم

كلمه ايده آليسم نيز به همين سرنوشت مبتلا گرديده و تطورى كه در اين كلمه رخ داده و مايه اشتباهاتى چند شده است كه به گونه فشرده به آن اشاره مى كنيم.

الف: معنى اول ايده آليسم

«ايده» به معنى فكر و انديشه است و ايده آليسم مكتبى است كه اصالت را از آن ذهن و ذهنيات مى داند و ايده آليست كسى است كه ذهنى گرا بوده و از اين مكتب پيروى مى كند.

ايده آليستهاى واقعى گروهى بودند كه به واقعيتهاى عينى وخارجى جهان (نظير آسمان و زمين وحيوان و جماد) اعتقاد نداشته و جهان را جز خيال و پندارى بيش نمى دانستند ومى گفتند ما جز به واقعيت وجود خود و به يك رشته صورتهاى ذهنى خويش، به چيز ديگرى اعتقاد نداريم، و به اصطلاح صد در صد «ذهنى گرا» بودند. آنان مدعى بودند كه ما فكر مى كنيم آسمان و زمينى هست،و فكرمى كنيم واقعيتى به نام آب و آتش وجود دارد، ولى هرگز نمى دانيم كه آيا در خارج از ذهن ما نيز چنين واقعيتهايى وجود دارد يا نه؟ برخى از آنان از اين نيز گام فراتر نهاده به انكار و نفى كليه واقعيتهاى خارجى حتى واقعيت وجود خود مى پرداختند كه در يونان باستان به آنان «سوفسطايى» مى گفتند و در دوره رنسانس به نام «سوفيست» معروف شده اند. و شخصيتهايى مانند بركلاى انگليسى (١٦٨٥ـ ١٧٥٤) وشوپنهاور آلمانى (١٧٧٧ـ ١٨٦٠) وغيره از اين