در آمدی بر تفکرات فلسفی - حسینی بیان،سید مهدی - الصفحة ٢٦٥ - علت ترجِیح طرِیقه شهود بر طرِیقه انظار از منظر ملاصدرا

حصول صورت علمِیه را در صرِیح وجود نفس به ارتحال و سِیر و سفر معنوى از عالم ماده به عالم برزخ و مرور از عالم برزخ و ورود به عالم عقل مِی‌داند؛ بدِین معنى كه ملاک حصول علم، تقشِیر نفس حقاِیق از ماده نمى‌باشد، بلكه ملاک واقعى حصول علم، تحول و جنبش ذاتى نفس و سِیر به عالم اعلى مى‌باشد.

ملاصدرا ملاک حصول علم، چه علم به جزئِیات و چه كلِّیات را، به اتحاد نفس با صورتى در عالم برزخ و مثال و معنا و حقِیقتى در عالم عقل صرف (ِیعنِی اتحاد عاقل با معقول) مِی‌داند. نتِیج? صعود نفس به عالمى فوق عالم ماده و نشأه‌اى برتر از عالم زمان و مكان و اتّصال به حقاِیق غِیبى و صورت و معناى اصلى حقاِیق اِین عالم اتحاد با صورتى در صقع داخلى نفس در قوس نزول مى‌باشد و به قول رضا قلِی‌خان هداِیت:

صـورت زِیـرِین اگـر با نردبـان معرفت

بر رود بالا همان با اصل خود ِیكتاستى[١]

ادراک حسّى در نزد ملاصدرا متقوّم به خِیال است و صورت خِیالِیه متقوّم به صورت عقلى، و عالم عقول متقوّم به مقام اصل وجود است و او محِیط بر جمِیع حقاِیق است، که حقِیقت وجود

[١] رضاقلِی خان هداِیت «تذکرة رِیاض العارفِین»، روض? دوم در ذکر فضلا و محقّقِین حکما، بخش٤.