در آمدی بر تفکرات فلسفی - حسینی بیان،سید مهدی - الصفحة ٢٨ - ٤ هرقلِیطوس

٤. هرقلِیطوس

هِرَقلِیطوس (هِراکلِیتوس)، اهل افِیسوس که مردِی بلندپاِیه، منِیع الطبع و متِین بوده است، از قرار معلوم با «دارِیوش» بزرگ هخامنشِی مکاتبه داشته است و شاهنشاه اِیران او را به دربار خود دعوت کرد. او به حکم مناعت طبع، گوشه‌نشِینِی را بر همدمِی پادشاه برگزِید. عقاِید مردمان و رفتار و کردار آنان را به دِیده حقارت مِی‌نگرِیست. او آتش را اصل مبدأ مِی‌خواند و آن را مظهر کامل تبدّل و بِی‌قرارِی مِی‌دانست و وجود پابرجاِیِی براِی آن قائل نبود. عالم را به رودِی تشبِیه مِی‌کند که همواره روان است و ِیک دم هرگز مانند دم دِیگر نِیست. ثبات و بقاء را در کائنات منکر است و مِی‌گوِید که هر چه را بنگرِی، به ِیک اعتبار هست و به ِیک اعتبار نِیست!

هرقلِیطوس چون بِی‌قرارِی و بِی‌ثباتِی را اصل هر چِیز دانسته و فلسفه‌اش بر اِین پاِیه بوده و در ناپاِیدارِیِ امور، اصرار و از مردم کناره جوِیِی داشته و براِی دنِیا اعتبارِی قائل نبوده است، بدِین جهت او را از زمره فلاسفه بدبِین مِی‌شمردند و وِی را حکِیم گرِیان مِی‌خواندند. دانشمندانِی که تاکنون نام بردِیم، نزد اورپائِیان، أِیونِیان خوانده مِی‌شوند، زِیرا همه از مردم منطقه أِیونِی بوده‌اند.[١]

[١] أِیونِی بخش شرقِی ِیونان بزرگ و در سواحل شرق درِیاِی اژه، جنوب غربِی ترکِی? امروزِی واقع است. کشورِی که در تارِیخ، آن را ِیونان مِی‌گوِیند در انتهاِی جنوبِی شبه جزِیره بالکان واقع است و اسم اصلِی آن هلاس hellas است.