در آمدی بر تفکرات فلسفی - حسینی بیان،سید مهدی - الصفحة ٤١ - فلسف? کلِیات عقلِی از منظر سقراط

حقِیقت آنها را تشخِیص دهِیم. بدِین جهت ِیافتن تعرِیف صحِیح در حکمت سقراط، کمال اهمِیّت را دارد و همِین امر است که شاگردش افلاطون و مخصوصاً بعد از او ارسطو دنبال آن را گرفته و براِی ِیافتن تعرِیف «حدّ»، به تشخِیص نوع و جنس و فصل ِیعنِی کلِیّات پِی برده و گفتگوِی تصوّر و تصدِیق و برهان و قِیاس را به مِیان آورده است و علم منطق را به صورت قانونمند وضع نموده است.

فلسف? کلِیات عقلِی از منظر سقراط

بنابراِین هر چند مشهور اِین است که واضع منطق ارسطوست، امّا نظر به بِیانِی که کردِیم، فضِیلت پِیش از او با سقراط است که راه را باز نموده است. سقراط براِی رسِیدن به تعرِیف صحِیح، شِیوه استقراء را به‌کار مِی‌برد؛ ِیعنِی در باب شواهد و امثال، امور جارِی عادِی را مِی‌آورد و آنها را مورد تحقِیق و مطالعه قرار مِی‌داد و از اِین جزئِیات تدرِیجاً به کلِیّات مِی‌رسِید؛ مثلاً مخلوقات عالم را جزءاً فجزءاً با ذرّه‌بِین تحقِیقات خودش معاِینه مِی‌کرد، وانگه حکم مِی‌کرد، مثلاً: «العالم متغِیّرٌ» و بعد از آن کبرِی را مِی‌آورد که «و کلّ متغِیّر حادثٌ» و نتِیجه کلِّی را چنِین مِی‌گرفت که «فالعالم حادثٌ».

در هر صورت مسلّم است که رشته استدلالِ مبتنِی بر تصوّرات کلِّی را سقراط به‌دست افلاطون و ارسطو داده است، از اِین‌رو او را مؤسس فلسفه مبتنِی بر کلِیّات عقلِی شمرده‌اند که مدار علم و حکمت بوده