در آمدی بر تفکرات فلسفی - حسینی بیان،سید مهدی - الصفحة ١٠٩ - دکارت سرآمد همه دانشمندان دَه قرن گذشته

دکارت سرآمد همه دانشمندان دَه قرن گذشته

لازم به ذکر است نخستِین کسِی که تازِیانه علم و دانش را بر پِیکر جهل و نادانِی در دَه قرن گذشته نواخت، فرنسِیس بِیکن، فِیلسوف انگلِیسِی بود؛ اما با اِین وصف، در کار تحقِیق و روش پژوهشِ اِین دانشمند، نقص‌هاِیِی وجود داشت که چهره او را مغشوش نموده است؛ از جمله اِینکه تحقِیق و پژوهش را فقط در چارچوب علوم طبِیعِی محصور دانسته و توجه خود را به اهمِیت روش استقراء و تجربه و مشاهده مبذول داشته است و ماوراِی علوم طبِیعِی، به چِیزِی بها نداده و ارزش و اعتبارِی قائل نبوده است. لذا از اعتبار علمِی وِی بسِیار کاسته و ارزش او را پاِیِین آورده است. به علاوه همّت خود را محصور تخرِیب بناِی علمِی پِیشِینِیان و منحرف ساختن اذهان دانشمندان از شِیوه قدمائِی مثل افلاطون و ارسطو نمود، بِی‌آنکه خود به کشف جدِید و ِیا فلسفه بدِیعِی موفق شود.

اما دکارت دانشمند بزرگ فرانسوِی، با ِیک دست تِیشه، تمامِی کاخ‌هاِی بلند دانش دانشمندان پِیش از خود را وِیران و با دست دِیگر با کشف معارف جدِید بلند و تفکرات عالِی، کاخ زِیباترِی به‌جاِی آن بنا مِی‌نمود که پس از گذشت سه قرن، هرگز خللِی در آن به‌وجود نِیامده است. بدِین لحاظ بعد از شروع رنسانس، دانشمندِی بلندآوازه‌تر از دکارت در جهان غرب به دنِیا نِیامده است.