در آمدی بر تفکرات فلسفی - حسینی بیان،سید مهدی - الصفحة ١٢٤ - فَهلَوِیون

عقِیده رواقِیان آنچه را که افلاطون «مُثُل» و ارسطو «صورت» ِیا «تصوّر» مِی‌خوانده، تنها در ذهن موجود است و ذهن انسان، لوحِی است بِی‌نقش و نگار و معلومات او منحصراً از خارج به‌دست مِی‌آِید. به عبارت دِیگر: ذهن بشر همانند ِیک قطعه موم بِی‌نقش است و عوامل خارجِی است که آن را نقاشِی مِی‌کند.[١]

خلاصه اِینکه رواقِیان، علم و ادراک انسان را منحصر به محسوسات مِی‌دانستند و معقولات را نتِیجه و زاِیِیده محسوسات مِی‌پنداشته‌اند و به قول معروف «مَن فَقَدَ حسّاً فَقَدْ فَقَدَ علماً» شعار آنها بود.

فَهلَوِیون

الفهلوِیون الوجود عندهم حقِیقة ذات تشکّک تَعُمُّ

مراتباً غنِی وَ فقراً تختلف کَالنّور حِیثما تُقوِّی و ضَعِف[٢]

ترجمه: وجود از نظر «فَهلَوِیون» حقِیقتِی است که داراِی مراتب مختلف است و همه موجودات را در بر مِی‌گِیرد که اختلاف مراتبش مانند اختلاف غنِی و فقِیر مِی‌باشد و نِیز مانند نور است که

[١] رِواقِیان، جمع رواقِی است. رواقِیون اهل اسطوانه هستند. حکماِی اشراقِی که از مکاشفه احوال ضمائر درمان مِی‌کردند. (لغتنامه دهخدا، ذِیل واژه رواقِیان).

[٢] شرح المنظومه، حسن‌زاده آملِی، السبزوارِی، الملا هادِی، ج٢، ص١٠٥ - ١٠٧؛ ر.ک: شرح منظومه، مرتضِی مطهرِی، ج١، ص٤٦.