در آمدی بر تفکرات فلسفی - حسینی بیان،سید مهدی - الصفحة ٢٦٤ - علت ترجِیح طرِیقه شهود بر طرِیقه انظار از منظر ملاصدرا

حقاِیق علوم و معارف در عالمى خارج از عالم ماده و زمان كه عالم جهل و تارِیكى است، وجود دارد و مخزن و معدن علوم و معارف خصوصاً علوم و معارف حقِیقِیه، داراى مراتب و مقاماتى است که عالم بعد از مادّه كه عالم برزخ باشد، ِیكى از مراتب وجود حقاِیق علمى است.

مرتبه و مقام دوّم، مخزن معارف عالم عقول عرضِیه و طولِیه و عوالم ملائك? مجرّد? صرفه است.

مرتب? اعلاى معارف، مقام واحدِیت و احدِیت وجود است. علوم و حقاِیق در اِین دو موطن علمى، صاف و معرّا از كدورات (شوائب) است: «لصفاء المعلوم و تعرِّیه عن الحدود». علم، خود حقِیقتى است مجرد از مادّ? جسمانِیه و معرّا از حلول در مادّه. نفس وقتى متصف به علم و موقعى واجد صورت علمِیه مى‌گردد كه ترفّعى از مادّه براى آن حاصل شود. اول مرتب? علم و معلوم مقام تجرد نفس از ماده است. بنابراِین اول مرتب? علم، ارتفاع نفس از مادّه و نِیل به مقام برزخ و تجرد برزخى است.

ملاصدرا با براهِین متعددِی، عالمى فوق عالم مادّه و انزل از عالم معنا و عقل صرف، اثبات نموده است. نفس بعد از ترفّع از ماده و رسِیدن به عالم برزخ، از اِین عالم عبور نموده، به عالم عقل و معنى وارد مى‌گردد. اِین مرتبه دوم، عالم علم و معلوم است و ملاصدرا در جمِیع اِین مراتب، ملک? اتّصافِ نفس به علِم، و