در آمدی بر تفکرات فلسفی - حسینی بیان،سید مهدی - الصفحة ١٣٦ - تعرِیف انسان مطابق اقوال منطقِیِین

حکِیمانه آنها را بِیان کرده است. ما پِیش از آنکه قسمتِی از کلام او را نقل کنِیم، به‌عنوان اصل موضوعِی نکاتِی را ِیادآور مِی‌شوِیم و اوّل به تعرِیف انسان مطابق اقوال منطقِیِین مِی‌پردازِیم، دوّم اِینکه در اِین مِیان ببِینِیم انسان حکِیم چه مشخّصه‌اِی دارد؟

تعرِیف انسان مطابق اقوال منطقِیِین

علماء منطق، انسان را به عنوان «حِیوان ناطق» معرفِی کرده‌اند. شاِید اِین تعرِیف چندان با حقِیقت او منطبق نباشد؛ چه آنکه نطقْ ِیکِی از آثار و لوازم عقلانِیّت اوست و تعرِیف حقِیقِی او اِین است که «انسان حِیوان عاقل است» و عاقلِیّت اوست که او را از ساِیر حِیوانات جاندار جدا و متماِیز مِی‌سازد، وگرنه حِیوانات دِیگر در عالم خود به گواه قرآن مجِید: (قَالَتْ نَمْلَةٌ ِیا أَِیُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاكِنَكُمْ لَا ِیَحْطِمَنَّكُمْ سُلَِیمَانُ وَ جُنُودُهُ وَ هُمْ لَا ِیَشْعُرُونَ)[١] و نِیز او داراِی ادراکات جزئِی است. در اِین مِیان تنها انسان است که داراِی ادراک کلِّی عقلانِی است؛ ِیعنِی با ترتِیب و چِینش مقدمات جزئِی ِیقِینِی، به نتِیجه کلِی عقلانِی جهان‌شمول مِی‌رسد؛ مثلاً مِی‌گوِید: «العالم متغِیّر و کل متغِیّر حادث» و به نتِیجه کلِیِ عامِّ جهان‌شمولِ «فالعالم حادث» مِی‌رسد.

اِین ره‌آورد کلِّی خلل‌ناپذِیر که در واقع محصول عقلانِیّت اوست نه

[١] سوره نمل، آِیه ١٨: «مورى (يعنى پيشواى موران) گفت: اى موران، همه به خانه‌هاى خود اندر رويد مبادا سليمان و سپاهيانش ندانسته شما را پايمال كنند».