شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ٩٤ - آيا دعا دخالت در كار خداست؟

آيا دعا دخالت در كار خداست‌؟

گاهى توهّم مى‌شود خداوند برحسب لطفى كه به بندگان دارد اگر چيزى را به مصلحت بنده بداند عطا مى‌كند و اگر چيزى به ضرر بنده‌اش باشد آن را عنايت نمى‌كند، دعا بكند يا نكند و وقتى خداوند عليم، به خير و صلاح و نفع و ضرر بندگان، آگاه است چه نيازى به دعاست و در حقيقت دعا يك نوع دخالت در كار خداست به قول شاعر:

دهنده‌اى كه به گُل نكهت[١] و به گِل جان داد

به هركه هرچه سزا ديد حكمتش، آن داد جواب اين اشكال اين است كه همين خدائى كه هر چيزى را بر طبق مصلحت به بنده‌اش مى‌دهد، ممكن است مصلحت شرائطى داشته باشد. درست است كه خداوند فيّاض است و فيض از طرف او معطّلى ندارد، ولى مادّه نيز بايد بتواند بپذيرد. در علوم عقلى مى‌گويند:

قبول مادّه شرط است در افاضۀ فيض

وگرنه بخل نباشد ز مبدأ فيّاض اين كه كاغذ انسان نمى‌شود نه اين كه خدا دريغ مى‌كند و حيفش مى‌آيد انسانيّت را به اين كاغذ بدهد آيا مى‌ترسد براى هزينۀ آن كم و كسر حاصل شود؟ آيا مى‌ترسد جيره‌بندى كه مى‌كند براى

[١]- نكهت: بوى خوش.