شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٨ - حقيقت رحمت و غضب

حقيقت رحمت و غضب

دربارۀ مسئله رحمت و غضب بين اهل بحث، گفتگو و اختلاف‌نظر است كه آيا خداوند مى‌تواند چنين صفاتى داشته باشد يا نه. مثلا صفتى به نام رحمت و صفتى به نام غضب. زيرا اين‌گونه صفات حالتهاى انفعالى هستند و ذات خداوند محل حوادث و تغيير و تحوّل نيست.

بعضى از اهل بحث مثل متكلّمين و غير آنها چون اين صفات در انسانها ملازم با يك امر جسمانى و حالت انفعالى است، مى‌گويند در خداوند چنين صفاتى وجود ندارد مثلا ما پيرمردى را مى‌بينيم در بين راه به زمين خورد و دستش شكست. با ديدن اين صحنه حالتى پيدا مى‌كنيم كه حالت انفعالى است؛ يعنى متأثّر مى‌شويم كه خودمان از آن تعبير به دل سوختن و ترحّم مى‌نماييم وقتى اين حال را پيدا مى‌كنيم، دنبالش مى‌رويم، زير بغلش را مى‌گيريم بلندش مى‌كنيم و اگر ديديم لازم است او را نزد پزشك مى‌بريم. اينها همه، آثار آن انفعال و تأثّر نفسانى است كه پيدا كرديم. همچنين است حالت غضب مثلا اگر از كسى امر نامطلوبى و لو درباره خودمان مى‌بينيم و يك ناراحتى روحى پيدا مى‌كنيم رگهاى گردنمان برآمده مى‌شود و عصبانى مى‌شويم آن وقت با پيدا شدن اين حالت در مقام عكس العمل برمى‌آييم و غضب خود را به اجرا مى‌گذاريم يعنى از او انتقام مى‌گيرم.