شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ٥٠ - عقيد&#١٧٢٨ حكما در رحمت و غضب

صفات غايات يعنى آثار و نتايج آنها را بگير و به مبادى و منشأ پيدايش آنها كارى نداشته باش. در مورد موجودات جسمانى مانند ما انسانها، مى‌گوئيم دلمان سوخت و ناراحت شديم كه اين مبدأ آن اثر، يعنى شفقت و مهربانى است و اينگونه مبادى چون براى خداوند نقص است، آنها را ندارد و البته نداشتن اين‌گونه صفات و مبادى براى موجودات غيرجسمانى نقص نيست بلكه كمال است. و به‌طوركلى صفاتى را كه در مورد خداوند سلبيّه مى‌دانيم در واقع هركدام نقص و عيبى هستند و جنبه منفى دارند و خداوند اين صفات سلبيه را ندارد و نفى در نفى مفيد اثبات است. به بيان ديگر جسميّت و محدود و مركّب بودن و غيره، اينها از صفات نقص‌اند وقتى اينها كه صفات سلبى‌اند در خداوند نبودند، برمى‌گردد به اثبات غناى مطلق يعنى ذات حق تعالى كه غنىّ على الاطلاق است.

بنابراين متكلّمين مى‌گويند اگر گفتيم خداوند رحم به معناى تأثر روحى و انفعال جسمانى ندارد، بدين‌جهت است كه در مورد رحم به اين معنى در جسمانيات اين جهات مادّى تصور مى‌شود و اين‌ها يك نقص و كمبودى است كه حق تعالى از آن مبرّا است.

عقيدۀ حكما در رحمت و غضب

اهل تحقيق از حكماء مانند مرحوم صدر المتألهين معتقدند كه نظر متكلمين درست نيست و اينطور صفات، مانند رحمت حقيقتش عبارت از كمال وجودى است كه با آن كمال نقص موجودات ديگر