شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ١٠٨ - توحيد در افعال (الوهيّت)

آن است، مى‌پرستيدند تا شفيع بشود بين خدا و بت‌پرستها.

وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اَللّهِ ما لا يَضُرُّهُمْ وَ لا يَنْفَعُهُمْ وَ يَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اَللّهِ‌...[١]، (آنها غير از خدا چيزهائى را مى‌پرستند كه نه به آنان زيان مى‌رسانند (قدرت زيان رساندن ندارند) و نه نفع مى‌رسانند و مى‌گويند اينها شفيعان ما نزد خدا هستند.)

توحيد در افعال (الوهيّت)

توحيد در الوهيت يعنى خداوند در تدبير امر عالم هستى، عالمى كه اين‌قدر عظمت و وسعت دارد و به‌هم پيوسته و مرتبط است، شريك ندارد.

يك كارخانه خيلى بزرگ را فرض كنيد، هر گوشه‌اى از آن يك نحوه كارى دارد چرخها و دستگاههايش هر جاى آن يك حركتى و يك توليدى دارد ولى همه بهم مرتبط است و فقط يك تدبير در اين كارخانه حكمفرماست. اين عالم با اين عظمت كه تمام موجودات آن با هم ارتباط و پيوستگى دارند؛ خورشيد و ماه و كهكشان و زمين و عالم انسانيت و حيوانات با نظم خاصى با يكديگر پيوند دارند و گرداننده و تدبيركننده يكى است و در سراسر عالم در تمام موجودات يك تدبير حاكم است و تمام موجودات زيرنظر يك مدبّر تدبير مى‌شوند. اين مى‌شود توحيد در الوهيّت. (البته در اين قسمت

[١]- يونس، ١٨.