شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ١١٩ - تزاحم در عالم تشريع

اوقات هرچند دو تدبير است ولى هر دو جزو يك تدبير كلّى هستند.

مثلا درختى را بزرگ مى‌كنيم تا از آن چوب و تخته تهيه كنيم براى ميز و مبل و صندلى اين يك تدبير است و تدبير ديگر آن است كه وسايل نجّارى كه داريم به كار مى‌گيريم و ارّه و رنده را برمى‌داريم و با توجه به هدفى كه داريم شكل و هيئت چوبها را به‌هم مى‌زنيم و خيلى از قسمتهاى چوب خاك ارّه مى‌شود در اثر بريدن و تراشيدن كه اين يك تدبيرى است مزاحم با تدبير اولى و لكن هر دو در مسير يك تدبير كلّى هستند و آن ساختن ميز و صندلى است.

در جهان هستى از آنجائى كه مدبّر واحد خدا است همانطور كه قرآن مى‌فرمايد: يُدَبِّرُ اَلْأَمْرَ[١]، (خداست كه امر جهان را تدبير مى‌كند) يك نظام كلى در اين جهان حكمفرماست كه اين نظامات جزئى جزو آن نظام كلّى هستند و جهان هستى واحد است و يك تدبير واحد در سراسر جهان حكم‌فرماست كه مثالش را مى‌توان به ساعت زد. ساعتى كه شما در دست داريد مى‌بينيد كه عقربه ثانيه شمار يك‌طور حركت دارد، عقربه دقيقه‌شمار و ساعت‌شمار هر كدام طور ديگرى. همچنين اگر در ساعت را باز كنيم فنر و چرخها هر كدام حركتى مخصوص دارند ولى همه يك نظام را تشكيل مى‌دهند و يك هدف را تعقيب مى‌كنند كه عبارت است از نشان دادن اوقات دقيق شبانه‌روز. اين جهان همه يك وحدت و هماهنگى بالاتر از اينها

[١]- يونس، ٣.