شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ١٠٩ - ملك و ملك حقيقى و اعتبارى

كه براى بيان توحيد در تدبير و الوهيّت عالم، كارخانه بزرگى فرض شده است اين فرض براى نزديك كردن مطلب به ذهن بوده و الاّ وحدت عالم بالاتر از اين است چون وحدت عالم وحدت حقيقى است و وحدت كارخانه وحدت صناعى و انضمامى است.)

در قسمت توحيد افعالى و الوهيّت هم ممكن است كسانى باشند كه در اين مقام مشرك باشند و بگويند عالم را دو مدبّر تدبير مى‌كند در حالى‌كه از ديدگاه توحيدى تنها ذات يگانه و آفرينندۀ جهان، مدبّر عالم هستى است و هيچ شريكى ندارد با توجه به اينكه عالم تجزيه‌بردار نيست كه بگوئيم قسمت آسمانها و ستاره‌هايش را يك خدا اداره مى‌كند و قسمت زمين را يك اله ديگر و يا تدبير انسانها با يك اله است و تدبير حيوانات با الهى ديگر و يا مدبّر درياها غير از مدبّر خشكيها باشد، مدبّر سماويّات غير از ارضيّات باشد و... كه اين شركت در الوهيت است و از آن به شرك افعالى تعبير مى‌كنند كه مقابلش توحيد افعالى و تدبيرى و توحيد در الوهيّت است. لذا در دعاى افتتاح مى‌خوانيم: «و لم يكن له شريك فى الملك»، (براى خداى يگانه شريكى در فرمانروائى و تدبير نيست).

ملك و ملك حقيقى و اعتبارى

به مناسبت جملۀ «و لم يكن له شريك فى الملك» بحثى را در فرق بين ملك و ملك حقيقى و اعتبارى عنوان مى‌كنيم.

ملك و ملك هركدام تقسيم مى‌شوند به حقيقى و اعتبارى. و