شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٠ - حمد حقيقى

ثناى حقيقى همان است كه خداوند در قرآن كريم براى خودش گفته است.[١]

در روايت از امام باقر عليه السّلام آمده است «لعلّ النّمل الصّغار تتوهّم أنّ للّه زبانيتين فانّهما كمالها»[٢]، (شايد مورچه گمان مى‌كند براى پروردگارش دو شاخك است كه آن دو كمال او هستند). از آنجا كه مورچه خودش شاخك دارد و اين شاخك‌ها براى مورچه بسيار مهم است، روى اين جهت باعث شده بپندارد خداوند هم (نعوذ باللّه) دو شاخك دارد. به‌هرحال حقيقت اين است كه پروردگار عالم بالاتر از وهم و درك ما است؛ چنانچه سعدى مى‌گويد:

اى برتر از خيال و قياس و گمان و وهم

وز هرچه گفته‌اند و شنيديم و خوانده‌ايم

مجلس تمام گشت و به آخر رسيد عمر

ما همچنان در اوّلِ وصف تو مانده‌ايم [٣]

ابن هشام تحقيق خوبى دارند، به مناسبت حرف «با» كه به معنى استعانت است - مى‌گويد: «اذ ليس كلّ تنزيه بمحمود، الا ترى انّ تسبيح المعتزلة اقتضى تعطيل كثير من الصّفات»[٤] يعنى هر تسبيح و تنزيهى پسنديده و زيبندۀ باريتعالى نيست مگر نمى‌بينى كه معتزله

[١]- مراجعه شود به سوره‌ى حشر آيۀ ٢٣ و ٢٤، و آيات اول سورۀ حديد.

[٢]- محجّة البيضاء، فيض كاشانى، ج ١، ٢٢٠.

[٣]- گلستان سعدى، ديباچه.

[٤]- مغنى اللبيب، ابن هشام، معنى پنجم از معناى حرف «باء».