شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ٤١ - عقيده معتزله در صفات ثبوتيه

جهت تنزيه خداوند قائل به تعطيل شدند و گفتند خداوند صفات ندارد.

عقيده معتزله در صفات ثبوتيه

در اينجا يك نكته كلامى است كه معتزله قائلند خداوند صفات ثبوتيه ندارد؛ يعنى علم، حيات، قدرت و... ولى شيعه اماميه معتقد است خداوند عالم، قادر، حى مدرك، مريد و... است. پيروان واصل بن عطا - كه در اثر اختلاف اعتقادى با استادش، حسن بصرى، از او اعتزال و جدايى اختيار كرد، - معروف به معتزله شدند[١] و چون نتوانسته‌اند تصور كنند خدا داراى صفات ثبوتيه و عين ذات باشد لذا گفته‌اند خداوند صفات ندارد و ذاتش جانشين صفات اوست.

از طرفى اشاعره (پيروان ابو الحسن اشعرى) گفته‌اند صفات خداوند زائد بر ذات اوست؛ يعنى غير از او هستند و قائل به قدماى ثمانيه شدند يعنى يك ذات و هفت صفت قديم كه از ازل بوده‌اند.

فخر رازى در رد اشاعره گفته: شما مسيحى‌ها را چون معتقد به اقانيم ثلاثه (اب، ابن و روح القدس) هستند مشرك مى‌دانيد، اما خودتان به هشت قديم واجب الوجود معتقديد.

فلاسفه و متكلمين از شيعيان اهل بيت عليهم السّلام معتقدند صفات ثبوتيه خداوند عين ذات او است. ذاتش عين علم، عين قدرت،

[١]- براى توضيح بيشتر به كتاب آشنايى با علوم اسلامى - بخش كلام و عرفان - شهيد مطهرى مراجعه شود.