شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ٦٧ - اذن تكوينى

دادى‌؟ (چه خوب بود اگر صبر مى‌كردى تا هر دو گروه واقعيت خود را نشان دهند).

در اين آيه شريفه اذن به معنى رفع مانع در يكى از امور تشريعى يعنى ترك جهاد به كار رفته است. همچنين در سورۀ مباركۀ حشر در باره‌ى جنگ پيامبر با يهود بنى نضير، خداوند مى‌فرمايد: ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوها قائِمَةً عَلى أُصُولِها فَبِإِذْنِ اَللّهِ‌[١]، (آنچه را از درخت با ارزش خرما قطع گرديد يا آن را به حال خود واگذاشتيد همه به اذن خدا بود.) قطع درختهاى ارزشمند خرما هنگام جنگ سبب شد بعضى مقدارى وسوسه و ترديد كنند كه خداوند در آيه شريفه مى‌فرمايد هر درخت خرمائى كه شما مسلمانان قطع كرديد يا گذاشتيد روى اصل و ريشه‌اش باقى بماند به اذن (اجازه) خدا بود. در اينجا اذن تشريعى است كه در بريدن درخت خرما تخلّفى نبود و آن را خداوند در موقعيت جنگى اذن داده بود.

اذن تكوينى

در قرآن بعضى موارد اذن تكوينى استعمال شده كه به معنى اراده و مشيت پروردگار است زيرا براى اينكه اثر فعل بر آن مترتب شود و اين كه اثر بر مؤثر بار شود، تنفيذ ارادۀ حق تعالى لازم است.

قرآن مى‌فرمايد: وَ اَلْبَلَدُ اَلطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ‌[٢]،

[١]- حشر، ٥.

[٢]- اعراف، ٥٨.