شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ١٣٣ - قابليت مادّه و افاض&#١٧٢٨ حق

به قول مولوى در مثنوى:

قابليّت، دادِ حق را كى زند دادِ حقّت، قابليّت مى‌دهد

قابليت مادّه و افاضۀ حق

عالم ماده چون استعداد دارد از اين جهت كسب فيض از ذات مقدّس پروردگار مى‌نمايد و خوشبختانه اينطور است كه هرچه فعليّت پيدا كند آماده مى‌شود براى فعليّت بعدى. فرض كنيد تحصيلات شما در حد كاردانى يا كارشناسى است و مى‌خواهيد به بچه‌اى تعليم بدهيد، نمى‌توانيد هرچه معلومات داريد يكدفعه در اختيار او بگذاريد و او نمى‌تواند همه را بپذيرد. لذا وقتى كلاس اوّل را به او درس داديد، اين درس فعليت و فيض است و در عين حال او را آماده و قابل مى‌كند براى پذيرش درس كلاس دوّم. درس كلاس اول بخشش و بذل شما بود ولى در ضمن دانش‌آموز كه آن را فراگرفت آماده شد براى كلاس بعدى و همين‌طور تا آخر. عالم ماده هم اين شكلى است كه به دنبال هم پيوسته فيض حق را مى‌پذيرد و به تدريج زمينه آماده مى‌شود براى فيض بعدى و حالت منتظره و معطّلى در ناحيه ممكنات مادّى است و در ناحيه فيض بارى نقص و حالت منتظره نيست.

قبول ماده شرط است در افاضه فيض

وگرنه بخل نباشد ز مبدأ فيّاض

مبدأ فيض بخل و امساك ندارد. معطّلى و محدوديت در