شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ٢١٥ - عصمت نوعى علم است

عَلَيْكَ عَظِيماً[١]، (و اگر فضل و رحمت خدا شامل حال تو نبود گروهى از دشمنان اسلام همّت گماشته بودند تو را از راه صحيح گمراه سازند و گمراه نمى‌كنند مگر خودشان را و هيچ ضررى به تو نمى‌توانند بزنند و خداوند قرآن و حكمت را بر تو نازل فرمود و آنچه نمى‌دانستى به تو آموخت و فضل خدا - همواره - بر تو بزرگ بوده است.)

اين آيه درباره سرقت يك مسلمانى است كه مى‌خواست آن را بگردن يك شخص بى‌گناه بيندازد و اقوام سارق اصرار داشتند رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به نفع آنان قضاوت كند كه خداوند حق را براى پيامبر روشن كرد و او را كمك نمود.

از آيه شريفه استفاده مى‌شود قوه‌اى كه عصمت نام دارد سبب يك نوع ادراك و شعورى است كه هيچ‌وقت مغلوب قوه‌ى شهوت و غضب واقع نمى‌شود، زيرا اگر اين علم و شعور از نوع علوم متعارف بود تخلّف در آن راه مى‌يافت و احيانا ممكن بود اثر نكند و مغلوب غفلت و يا هوى و هوس قرار گيرد. پس اين علم (عصمت) از سنخ علوم و ادراكات متعارف نيست كه با اكتساب و تعلّم به دست بيايد.

جملۀ وَ عَلَّمَكَ ما لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ‌ در آيه شريفه فوق مى‌فرمايد خداوند متعال علمى را به تو عنايت كرد كه نمى‌دانستى و يا نمى‌توانستى از راههاى معمولى به دست آورى. يك نوع علمى به تو

[١]- نساء، ١١٣.