شرح و تفسیر دعای افتتاح - ایزدی، عباس - الصفحة ١٢١ - وحدت حقيقى عالم

تدبير مخالف باشد مثل اين كه ما مى‌خواهيم درس بخوانيم ديگرى آتش روشن مى‌كند و ما آتش را مزاحم خود مى‌بينيم و آن را خاموش مى‌كنيم. او يك تدبير دارد و ما يك تدبير ديگر اين مى‌شود تزاحم.

و اين تزاحم‌هائى كه در عالم هستى مى‌بينيم تزاحم بدوى (ابتدائى) است و به نظر سطحى، اما در نظام كل، هيچكدام مخالف همديگر نيستند، مرحوم حاجى سبزوارى در منظومه حكمت مى‌فرمايد:

ما ليس موزونا لبعض من نغم ففى نظام الكلّ كلّ منتظم[١]هر نغمه و صدا و آهنگى كه به نظر بعضى به حساب سليقه شخصى، ناموزون به نظر مى‌آيد نسبت به كلّ عالم كه ملاحظه مى‌كنيم همه با ديد كلى، نسبت به كل جهان هستى موزون و منظم هستند.

جهان چون چشم و خطّ و خال و ابروست

كه هر چيزى به جاى خويش نيكوست

اين كه گندم بخواهد سبز شود خاك و حرارت و آفتاب و رطوبت و هوا لازم دارد اين نمونه‌اى از نظام تكوينى است ولى از آنجا كه ما موجود زنده‌اى هستيم و شعور داريم و نظام تكوين را درك مى‌كنيم و فرمول آن را به دست مى‌آوريم اگر بخواهيم گندم به دست بياوريم بايد تمام آن عوامل را كه ذكر كرديم، داشته باشيم آن‌وقت اين

[١]- منظومه حكمت، مرحوم حاجى سبزوارى ١٢٨.