آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٦١ - تفسير
چيز دو نوع آفريديم شايد شما يادآور شويد».
«و زمين را نهاديم براى انام» همه آفريدهها و گفتهاند انام جاندارانند «نخلهاى غنچهدار» يعنى نهانست در ليف و سعف و ظرف غنچه كه همه سودمندند مانند خود خرما «ريحان» گل بوئيدنى يا روزى خوردنى از اينكه گويند: بيرون شدم بجويم ريحان اللَّه را يعنى روزى خدا را و از امام رضا ٧ است كه «وَ الْأَرْضَ وَضَعَها لِلْأَنامِ» يعنى زمين را براى مردم نهاد. و «در آن ميوه است و نخل غنچهدار» كه خرما در آن بزرگ شود و برآيد و فرمود: حب: گندم است و جو و هر دانه، و عصف انجير است و ريحان آنچه از آن بخورند.
«پس بكدام از نعمتهاى پروردگارتان ناسپاسى كنيد» خطاب با جن و انس است و در حديث است كه در باطن خطاب بدوتاى اولى است (ابى بكر و عمر) و مقصود اينست كه بكدام از دو نعمت ناسپاسيد، بمحمد يا على، و در خبر ديگر به پيغمبر يا وصىّ.
«و از زمين بمانند آنها» طبرسى در (ج ١٠ ص ١٣٠) مجمع گفته: يعنى زمين در شماره چون آسمانها است نه در كيفيت زيرا وصف آسمان مخالف وصف زمين است، و در قرآن آيهاى نيست كه دلالت كند زمين هم مانند آسمان هفت است جز اين آيه[١] و خلافى نيست در اينكه آسمانها بر زبر يك ديگرند ولى زمينها را برخى گويند بر زبر يك ديگرند چون آسمانها زيرا اگر تو پر باشند يك زمينند، و هر زمين خلقى باشند كه آنها را خدا چنانچه خواسته آفريد.
و ابو صالح از ابن عباس روايت كرده كه هفت زمين بر زبر هم نيستند، درياها
[١] آيه ظهورى ندارد كه زمين هفت است زيرا مثل همانند در ماهيت است و اين معنا در اينجا مقصود نيست و منظور همانندى در وصفى است و چنانچه آن وصف ممكن است شماره باشد ممكن است همان وصف مخلوقيت باشد و منظور اين باشد كه زمين هم مانند آسمانها آفريده خداست و اگر ذهن از متعارف خالى شود شايد اين معنا اظهر از مانندى در شماره باشد( شرح مترجم).