آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ١٢٦ - ٤ سبب زمين لرزه
باين كوههاى درهم از گل و سنگ كه نادان پندارند زياديست و نيازى بدان نيست با اينكه سودهاى بسيار دارند يكى برف در آنها ريزد و در قلّه آنها بماند براى رفع نياز و آب شود و از آن چشمههاى آب روان گردند كه مايه رودخانههاى بزرگ باشند و انواعى از گياه و گياهان داروئى در آنها رويند كه در دشتها نرويند.
و در آنها غارها و سوراخهاى فراوانند كه جايگاه جانوران درندهاند، و بر آنها دژهاى محكم توان ساخت براى حذر كردن از دشمنان. و از آنها سنگ براى ساختمان و براى آسيا برگيرند، و در معدن انواعى از جواهر است و مقاصد ديگرى كه جز آفريننده آنها نداند.
٤ [سبب زمين لرزه]
در باره سبب پديد شدن زمين لرزه و رجفه گفتند: بخار و دود و باد در درون زمين درهم شوند و بر اثر سختى زمين نتوانند از مجارى آن برايند و بر اثر فشار آنها زمين بلرزه آيد و چون سخت باشد زمين را بشكافد و بزير كشد و از آن آتش جهد و بخار و دود درون را شعلهور كند بويژه اگر چرب و روغنى باشند، و بر اثر شكافتن زمين آواز مهيب پديدار گردد.
و بسا از افتادن تيكهاى از زمين در درههاى درونى زمين لرزه پديد آيد، و گاهى هم افتادن قله كوهى بر زمين آن را بلرزه آورد، و بسا كه برخى اطراف زمين ماده كبريتى باشد و از آن دودى بهوا برخيزد كه رطوبت و بخار دارد و از آميزش دود كبريت با بخار هواء ماده چربى پديد گردد، و بواسطه پرتو اختران و جز آن شعله گيرد و در شب شعلههاى تابان ديده شوند.
شارح مقاصد گفته: بسا در تيكهاى از زمين جنبشى پديد آيد و روى آن بجنبد و آن را زلزله نامند و اين در صورتيست كه در درون زمين بخار يا دود يا باد و جز آن پديد گردد و زمين سخت و بىسوراخ باشد يا سوراخهايش ريز باشند و مانع از خروج آنها گردد و بخود پيچند و زمين را بلرزانند و بسا بفشار خود آن را بشكافند، و بسا از آن آتش جهد و بانگ هراسآور بر آيد، بسا از آنها خروشي شنيده شود براى اينكه باد