آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ١٢٧ - ٤ سبب زمين لرزه

سخت است.

لرزش در زمينهاى سست پديد نگردد چون بخار بآسانى از آنها بر آيد، و در تابستان كمتر باشد چون سختى زمين در آن كم است، زمينهاى زلزله خيز اگر در آنها چاه بسيار كنده شود تا وسيله بيرون شدن بخار فزون گردد زلزله كم شود.

و بسا گرفتن خورشيد سبب پديدارى زمين لرزه گردد براى اينكه حرارت پرتو خورشيد يكباره نابود مى‌شود و سردى سوراخهاى درون زمين بادها را متمركز سازند و ترديد ندارد كه سرماى يكباره اثر بيشترى از سرماى تدريجى دارد، اينها را و مانند آن را از حكماء نقل كرده و گفته: بجان خودم، اخبار وارده در استناد اين آثار بقدرت خداوند مختار قطعى است و راه راست روشن است ولى آن را كه خدا نور هدايت نداده از خود نورى ندارد- پايان- و كسى كه خود را پيرو آثار ائمه ابرار داند و دلبند بآيات و اخبار گفته: چون بخار و دود فراهم در تهيگاههاى زمين بجاى رگهاى آنند و بقواى روحانيه جنبانند در حديث آمده كه چون خداى سبحان خواهد زمينى را بلرزاند فرشته‌اى را فرمايد تا رگهايش بجنباند مردمش بجنبد و بهر تعبيرى كه بدين ماند باختلاف بيان شده- و العلم عند اللَّه- پايان.

من گويم: بارها دانستى تاويل اخبار و آيات بى‌ضرورت عقلى يا معارض نقلى دليريست بر عزيز جبّار، و ما در باره همه اين پديده‌ها همان را گوئيم كه در آيات و اخبار رسيده، و آنچه خرد ما بدان رسا نيست علم آن را بائمه ٧ وانهيم.