آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ١٦٥ - تتميم پرسوديست در باره اثر بخشى خدا در ممكنات

بخوبى باز باشد تا جلو ديد آن گرفته نشود.

و چون واقع مطلب همين است كه گفتم در اينجا بايد گفت: آفريدگار باين موى ابرو و مژگان فرموده تا بهمين اندازه بمانند و بلندتر نشوند و مو هم اين فرمان را پذيرفته و انجام داده، و براى هراس و ترس از مخالفت فرمان خدا نافرمانى نكرده و يا شرمش آمده از خدا كه باو فرمان داده و يا اينكه موجودش ميداند كه اين اندازه بهتر است و ستوده‌تر كار او است، اما موسى در امور طبيعى بوجه يكم رأى داده و آن را فرمان خدا دانسته و اين رأى نزد من پسندتر و بهتر است از رأى ابيقور كه وجه دوّم را اختيار كرده و كار طبيعت دانسته.

و بهتر اينست كه هر دو را كنار گذاشت و گفت خدا مبدأ آفرينش همه چيز است چنانچه موسى گفته ولى ماده هم بر آن مبدأ فزونى آورده و اثر بخشيده، زيرا آفريننده ما موى مژگان و دو ابرو را نيازمند كرده كه در يك اندازه از درازى باشند، براى اينكه مناسبتر و بهتر است، و چون اين را دانسته زير مژگان جرمى سخت بمانند غضروف نهاده بدرازاى پلك چشم و زير دو ابرو پوسته سختى چسبيده به غضروف دو ابرو گسترده، زيرا براى ماندن مو بيك درازا همين بس نيست كه گفته شود خدا خواسته چنين باشد، چنانچه اگر خدا خواهد سنگى يكباره آدم شود نشد نيست.

و فرق ميان ايمان موسى و ايمان ما و افلاطون و يونانيان ديگر همين است، موسى پندارد كه تنها خواست خدا براى آراستن ماده و آماده كردنش بس است، و در جا آراسته و آماده شود، و اين براى آنست كه همه چيز را در بر خدا شدنى ميداند و اگر خدا بخواهد از خاكستر يكباره اسبى يا نره گاوى آفريند تواند، اما ما اين را ندانيم و ميگوئيم برخى چيزهايند كه خود بخود نشدنى هستند و اين چيزها را اصلا خدا نخواهد كه باشند، و تنها چيزهاى شدنى را خواهد و از ميان آنها هم مناسبتر و بهتر آن را برگزيند و بيافريند.

از اين رو چون بهتر و مناسبتر براى مژگانها و موى ابروان اينست كه باندازه‌اى از درازا و بشماره معينى بمانند كه دارند ما نگوئيم بمحض اينكه خدا خواسته‌