آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٣٠ - بيان در سبب جزر و مد
است و يك مايه بهشتى دارند، و در معالم التنزيل است كه خدا آنها را از بهشت فرو آورده و در كوهها سپرده چون فرموده «فَأَسْكَنَّاهُ- جا داديمش، ١٩ المؤمنون».
گويم: در وجه يكم شباهت با نهار دنيا از نظر گوارائى و خوش هضمى و بركت است و در دوم اين نهرها بانهار بهشت مانند شدند از نظر شهرت و سود و گوارائى و در سوم وجه شباهت مجاورت و سودبخشى است.
و من مىگويم: ظاهر خبر با دنبالهاى كه در خصال است اشتراك نام است و اينها هم نام نهرهاى بهشتند براى فضل و بركت و پرسودى، و بسا مقصود اينست كه اصل اين نهرها از بهشت است و چون بدنيا آمدند آب نموده شدند و سرچشمه داشتن آنها با اين منافى نيست زيرا بسا كه پديدش نخست آنها براى آب بهشت بوده، يا آب بهشت در آنها ريخته شود چنانچه ما ندانيم، يا مقصود بهشت دنيا است چنانچه در كتاب معاد گذشت و آب آن از زير زمين باين سرچشمهها روان است و از آنها پديدار شود.
و مؤيد است في الجمله براى اين وجوه روايت كلينى (در ج ٦ كافى ص ٣٨٨) بسند كالموثق از امام ششم ٧ كه در فرات هر روزه چند جهش از بهشت بريزد و بسند ديگر كه تا امير المؤمنين ٧ رسيده فرمود: اين نهر شما يعنى فرات در آن دو ناودان از بهشت ميريزد.
و از على بن الحسين ٨ كه در هر شب فرشتهاى از آسمان فرو آيد كه سه مثقال مشك بهشت با خود دارد و آن را در فرات بريزد، و در شرق و غرب زمين نهرى پر بركتتر از آن نيست (ج ٦ كافى ص ٣٨٩) و اما تأويل باينكه اهل اين انهار و نوشندههاشان ببهشت ميروند در خصوص فرات روشن است زيرا بيش مردم كنار آن امامى و دوست خاندان پيغمبرند چنانچه آزموده شده.
و كلينى هم باسناد خود در (ج ٦ ص ٣٨٨ كافى) از امام ششم ٧ روايت كرده