آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ١١١ - ١ در مورد اقاليم سبعه
و ٤٠ روز بيهوش شد و خدا باو رحم كرد و بدر آمد و چون خدا عزّ و جلّ خواهد زمين بلرزد آن ماهى را باين ماهى فرستد و چون آن را بيند پريشان شود و زمين بلرزد.
٢٦- در علل محمّد بن على بن ابراهيم است كه: سبب زمين لرزه پولك پشت ماهى حامل زمين است و چون خدا عزّ و جلّ خواهد زمينى لرزد يا مكانى ماهى پولك آنجا را بلند كند و بجنباند و آن زمين بلرزد.
٢٧- در توحيد مفضل: امام صادق ٧ فرمود: اگر كسى گويد چرا اين زمين ميلرزد، باو گفته شود زلزله و مانندش پند و بيم مردم است تا رعايت خود كنند و از گناه دست كشند.
چند فائده
١ [در مورد اقاليم سبعه]
معموره زمين بهفت اقليم بخش شده، گفتند دائره عظيمه معدل النهار در سطح زمين خط استواء است كه آن را دو بخش شمالى و جنوبى كند و با دائره ديگرى كه بر دو قطب آن گذرد چهار بخش است كه بخش است بالاى شماليش معموره زمين است و بخشهاى ديگر يا زير آبند و نامسكون، يا معمورند و نامعلوم، طول هر بخش ١٦٠ درجه است و پهنايش يك چهارم دائره برابر ٩٠ درجه.
و اين يك چهارم هم همه معموره نيست بلكه بخشى از آن در شمال كه عرض آن از ٦٦ درجه تمام ميل كافى فزونست براى سردى بيش زندگى جانور را نشايد و در معموره هم درياهاى بسياريست برخى پيوست بدرياى محيط و برخى جدا چنانچه دانستى، و كوهها و تپهها و بيشهها و دشتها و باتلاقها و بيابانهاى بىآب هم آباد نميشوند، در جنوب خط استواء اندكي آبادى از زنگيها و سودانيها هست كه در شمار معموره نياوردند.
و آغاز معموره نزد منجمين جزائر خالدات بوده كه اكنون زير آب رفتهاند و برخى آنها را مبدأ طول دانسته و برخى كناره درياى مغرب را كه ده درجه از آن دور است، و پايان آبادى سمت مغرب نزد آنها «كنك ذر» است كه پندارند جايگاه ديوان است و ميان اين دو نهايت را بر خط استواء گنبد زمين نامند و سپس معموره را از عرض با