تحف العقول ت حسن زاده - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٨٥٩ - توضيح تندرستى
اين فرمايش خداست كه: «و براى خدا، حجّ آن خانه، بر عهده مردم است البته بر كسى كه بتواند به سوى آن راه يابد». [سوره آل عمران (٣)، آيه ٩٧] و گفته اوست در باره ظهار كه: «و كسانى كه زنانشان را ظهار مىكنند، سپس از آنچه گفتهاند پشيمان مىشوند، بر ايشان واجب است كه پيش از آنكه با يك ديگر همخوابگى كنند، بندهاى را آزاد گردانند- تا آنجا كه فرمايد- و هر كه نتواند بايد شصت مستمند را خوراك بدهد». [سوره مجادله (٥٨)، آيه ٣ و ٤]. همه اينها دليل بر آن است كه خداى تبارك و تعالى بندگانش را مكلّف نساخته مگر بدان چه توانايى آن را بدانها- به وسيله نيروى كار- داده است و نهى كردنش نيز بر اين اساس مىباشد. اين است معنى تندرستى.
توضيح آزادى راه: امّا توضيح فرمايش امام صادق ٧ در باره آزادى راه: خداوند ديدهبانى بر او نگذاشته است كه از او جلوگيرى نمايد و از عمل به فرمان الهى بازش دارد و اين است گفتار او در باره كسى كه ناتوان نگهداشته شده و از عمل به فرمان الهى جلوگيرى شده و چارهاى ندارد و راهى براى آن نمىيابد، چنان كه خداوند متعال فرمايد: «مگر آن مردان و زنان و كودكان مستضعفى كه چارهجويى نتوانند و راهى نيابند». [سوره نساء (٤)، آيه ٩٨]؛ پس خداوند خبر داده كه مستضعف ناتوان است و راه [چارهاى] ندارد و بر گفتار خلاف او [كه از روى تقيه بر زبان آورده] در صورتى كه دلش بر ايمان استوار باشد، باكى نيست.
مهلت وقت: و امّا توضيح فرمايش امام صادق ٧ در باره مهلت در وقت: آن دوران عمرى است كه انسان از هنگامى كه تحصيل معرفت بر او واجب مىآيد تا آخر عمر، از آن بهرهمند مىشود و اين از هنگام تميز دادن و بلوغ است تا فرا رسيدن مرگ؛ پس هر كه در راه جستجوى حقّ بميرد و به كمال آن نائل نشود، عاقبت به خير به شمار مىآيد و اين است فرمايش خدا كه: «و هر كس به قصد مهاجرت در راه خدا و پيامبر او، از خانهاش بيرون آيد ...». [سوره نساء (٤)، آيه ١٠٠] هر چند به علّت عدم مهلت كافى در اتمام كار خود به همه مقررات هم عمل نكرده باشد. مسئول نخواهد بود. به طور يقين، بر شخص بالغ چيزهايى حرام شده كه بر كودك نابالغ حرام نشده است و در فرمايش خداست كه: «و به زنان باايمان بگو ديدگان خود را از هر نامحرمى فروبندند ...».
[سوره نور (٢٤)، آيه ٣١]. بنا بر اين بر ايشان باكى نيست كه زينت خود را به كودك بنمايند و ساير احكام نيز بر كودك جارى نيست.
توضيح توشه: و امّا توضيح فرمايش امام صادق ٧ در باره توشه: معنايش توانگرى و داشتن هزينهاى است كه بنده براى اجراى فرمان الهى از آن يارى مىگيرد،