تحف العقول ت حسن زاده - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٣٧ - بخشى از حكمتها و سخنان پيامبر

و اما نشانه شخص خاشع چهار چيز است: ناظر دانستن خدا در نهان و عيان، انجام كارهاى نيك، انديشه در باره حسابرسى روز قيامت و مناجات با خدا.

و اما نشانه شخص صالح چهار چيز است: دلش را پاك سازى كند، كردارش را بازسازى نمايد، كسب و درآمدش را بهسازى كند و همه كارهايش را اصلاح نمايد.

و اما نشانه شخص خيرخواه چهار چيز است: به حقّ داورى كند، از خود به ديگران حقّ دهد، براى مردم همان پسندد كه براى خود مى‌پسندد و به حقّ هيچ كس دست درازى نكند.

و اما نشانه شخص با يقين شش چيز است: به حقّانيّت خدا يقين پيدا كرده و لذا به او ايمان آورده است، يقين نموده كه مرگ حقّ است و لذا از آن پروا مى‌كند، باور دارد كه رستاخيز حقّ است و از اين رو از رسوايى [در آن روز] مى‌ترسد، يقين دارد كه بهشت حقّ است و از اين رو شيفته آن است، باور دارد كه دوزخ حقّ است و لذا براى نجات از آن مى‌كوشد و يقين پيدا كرده كه حسابرسى روز قيامت حقّ است و از اين رو از خود حساب مى‌كشد.

و اما نشانه شخص مخلص چهار چيز است: داراى قلب سليم است، از اعضا و جوارحش گناهى صادر نمى‌شود، همه تلاش و كوشش خود را در امور خير به كار مى‌گيرد و آزارش به كسى نمى‌رسد.

و اما نشانه شخص زاهد ده چيز است: به حرام‌ها بى‌رغبت است، نفس خود را مهار مى‌كند، واجبات پروردگارش را بر پاى مى‌دارد، اگر مملوك است به خوبى فرمان مى‌برد و اگر مالك است به نيكويى فرمان مى‌راند، نژادپرست و متعصّب نمى‌باشد، كينه كسى را به دل نمى‌گيرد، در حقّ كسى كه به او بدى كرده خوبى نمايد، آن كس كه به او زيان رسانده به وى سود رساند، از آن كس كه بر او ستم روا داشته درگذرد و در اداى حقّ الهى فروتنى نمايد.

و اما نشانه نيكوكار ده چيز است: به خاطر خدا دوست مى‌دارد، به خاطر خدا دشمن مى‌دارد، ملاك مصاحبت و همدم بودنش خداست، معيار مفارقت و جدايى‌اش خداست، به خاطر خدا خشم كند، به خاطر خدا خشنود شود، براى خدا كار كند، خداجويى نمايد، براى خدا خشوع مى‌كند در حالى كه از او بيمناك و هراسناك است و حال پاكيزگى و پاكدلى و شرمسازى و هشيارى دارد، محض رضاى خدا احسان مى‌كند.