تحف العقول ت حسن زاده - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٢٣٧ - فرمان أمير المؤمنين على
سپس كارهايى است كه ناچارى خود آنها انجام دهى، از آن جمله، پاسخ دادن است به كارگزارانت آنجا كه منشيان و نويسندگانت درمانند؛ ديگر برآورده ساختن حاجات مردم است هنگامى كه آن را به تو حكايت نمايند، يكى ديگر از آنها، آگاهى از بودجهاى است كه به منشيان و خزانهداران [كارمندان امور اقتصادى و مالى و دارايى كشور] مىرسد. در اين موارد سستى به خود راه مده و تأخير روا مدار و براى هر يك از اين امور سرپرستى قرار ده تا بر آنها آنچنان نظارت نمايد كه تو آسوده خاطر شوى.
و هر گاه خواستى كارى را تأييد و امضا نمايى بايد پس از تفكر و مشاوره با سرپرست مربوطه آن باشد و نبايد در اين كار، هيچ ملاحظه و رودرواسى و پافشارى و مخالفت با تو، تأثير داشته باشد. كار هر روز را در همان روز به انجام رسان؛ زيرا هر روز را كارى است ويژه خود آن روز. بهترين وقتها و بيشترين ساعات را براى آنچه ميان تو و خداست [عبادت و مناجات] اختصاص ده، هر چند اگر نيّت صادق باشد و مردم در آسايش، همه وقتها، كار تو براى خدا خواهد بود و عبادت به شمار خواهد آمد. بايد در انجام واجباتى كه ويژه خداست، نيّت خويش، خالص گردانى و در اوقاتى باشد كه به آن اختصاص دارد؛ پس در بخشى از شبانه روز، نيروى بدنى خويش را براى اداى آنچه از حقّ خدا واجب است قرار ده؛ زيرا خدا نماز نافله را براى شخص پيغمبرش واجب ساخته و فرموده: «پاسى از شب را زنده بدار و متهجّد باش، كه نماز شب خاص توست، باشد كه خدايت تو را به مقام محمود [شفاعت كبرى] برساند». [سوره اسراء (١٧)، آيه ٧٩] پس اين امر مخصوص پيامبر خداست و خداوند او را بدان گرامى داشته و شامل ديگران نمىشود و براى ديگران مستحب است؛ زيرا خداوند مىفرمايد: «و هر كس به راه خير و نيكى شتابد [خدا پاداش به وى خواهد داد كه] خدا قدردان و آگاه است». [سوره بقره (٢)، آيه ١٥٨]، پس اعمالى كه سبب تقرّب تو به خدا و جلب كرم او مىشود فراوان انجام ده و واجبات الهى را كامل و بىكم و كاست ادا كن، هر چند، سبب فرسودن تن تو گردد. چون با مردم نماز مىگزارى چنان گزار كه نه آنان را [با طول دادن نماز] گريزانشان سازى و نه [با شتابزدگى گزاردن] حقّ نماز را ضايع گردانى؛ زيرا ميان نمازگزاران كسانى هستند كه بيمارند يا نيازمند و گرفتار. خودم از رسول خدا ٦- هنگامى كه مرا به يمن اعزام مىكرد- پرسيدم كه با مردم چگونه نماز گزارم؟ فرمود: «همچون نماز ناتوانترين آنان نمازگزار و نسبت به مؤمنان مهربان باش».