باشد، مانند آن‌كه مسافرت كند تا مثلًا راهزنى كند يا آن‌كه از سوى سلطان به چيزهايى كه از راه ظلم به دست آمده نايل شود و مانند اين‌ها. البته اگر در اثناى سفر به حرام بيفتد، مثل غيبت كردن و مانند آن از چيزهايى كه هدف مسافرتش نيست، بايد قصر بخواند و سفر معصيت حساب نمى‌شود، بلكه اگر بر چهارپاى غصبى هم سوار شود و مسافرت كند، بنابر اقوى، سفر معصيت نيست (و نماز را بايد شكسته بخواند) و همچنين اگر سفرش ضدّ واجب باشد به اينكه واجب را ترك نموده و مسافرت كند، مثل اينكه بدهكار باشد و طلبكارها مطالبه طلب مى‌كنند و اين شخص مسافرت كند با اينكه اداى بدهى در حضر ممكن است نه در سفر، كه بايد نماز را شكسته بخواند. البته در موردى كه مسافرت به خاطر ترك واجب صورت بگيرد، احتياط (مستحب) آن است كه جمع بخواند و اين احتياط ترك نشود، اگر چه وجوب تمام خواندن، در اين فرض، خالى از قوّت نيست.

مسأله ١٦- كسى كه تابع شخص ستمگر است، در صورتى كه در سفرش مجبور باشد، يا قصدش دفع كردن ظلم يا مانند آن از اغراض صحيح باشد، بايد نماز را قصر بخواند و اما اگر قصدش اين باشد كه او را در ظلمش كمك كند، يا متابعتش از او همكارى در جهت ظلم او يا در جهت تقويت شوكت و جلال او باشد، در صورتى كه تقويت شوكت او حرام باشد بايد نماز را تمام بخواند.

مسأله ١٧- اگر هدف سفر، طاعت باشد و به طور تبعى (و طفيلى) انگيزه معصيت هم داشته باشد، به طورى كه مسافرت، به طاعت نسبت داده شود، بايد نماز را شكسته بخواند. و اما در غير اين مورد كه هدف سفر، معصيت باشد و به طور تبعى انگيزه طاعت هم داشته باشد، يا هر دو انگيزه در اين سفر مشترك باشند، به طورى كه اگر هر دو منظور و انگيزه با هم نبودند سفر نمى‌كرد، يا هر يك از دو منظور را مستقلًا در نظر داشته باشد، بايد نماز را تمام بخواند، لكن در غير صورت اول، كه قصد اطاعت تابع قصد معصيت است- كه در اين صورت بدون اشكال بايد نماز تمام خوانده شود- ترك احتياط به اينكه نماز را جمع بخواند سزاوار نيست.

مسأله ١٨- اگر ابتداى سفرش طاعت باشد، سپس در بين راه قصد سفر معصيت نمايد،