در اینجا خود را به کناری کشیدهایم و از دریچه انسانیت مینگریم و مسأله جانشین سازی به هیچ وجه وجود ندارد. اگر شق اول است، پس آن که در طبقه شمر و یزید و چومبه است و دستش میرسد که بزند و بکشد و به مسلسل ببندد و با ستمگران احساس همدردی و همدلی میکند با آن که با ستمکشان احساس همدردی میکند هیچ تفاوتی ندارد، همدردی هر دوشان ناشی از جانشین سازی و غریزه حب ذات است. باز مکتب انسانیت باید به این پرسش پاسخ بدهد.

مکتب نیچه و ماکیاول صریحاً طرفدار انسانیت نمیباشند:

پس آن مکتب مکتب انسانیت است که اولًا بتواند به این پرسشها پاسخ صحیح براساس اصالت انسان بدهد و ثانیاً مکتب خویش را براساس این اصالتها تنظیم کرده باشد.

٣٣. مکتب نیچه و مکتب ماکیاول قطعاً مکتب انسانیت به شمار نمیرود. ممکن است کسی از این مکتبها طرفداری کند ولی اینها براساس دیگری غیر از انسانیت تأسیس شدهاند.

مسأله اینکه آیا مقدسات بشر وابسته به شکم است و پایینتر از شکم یا نه؟

این مسأله را نیز مکتب انسانیت باید پاسخ دهد:

٣٤. آیا مسأله دانش و مسأله شکم یا پایینتر از شکم، مسأله احسان و خدمت و مسأله شکم و پایینتر از شکم، و مسأله فداکاری و مسأله شکم و پایینتر از شکم، مسأله هنر و مسأله شکم و پایینتر از شکم مسائل مجزایی هستند یا نه، وابسته به یکدیگرند بلکه بالاتر از وابستگی، تابع و طفیلی مسأله شکم و پایینتر از شکم میباشند؟

مکتب انسانیت باید به این پرسش پاسخ بدهد. خلاصه مسائل مربوط به دانش، زیبایی، اخلاق و وجدان، پرستش و تقدیس و تسبیح مجزا از شکم و پایینتر هستند یا نه؟.

مسأله عشق صادقانه به سپاسگزاری:

٣٥. مسأله پاداش و اینکه بشر هر چیزی را برای پاداشی میکند و یا عشق صادقانهای به خدمت و سپاسگزاری و نیکی و زیبایی و دانش دارد، مصداق کلام مولی است:«ما عبدتک خوفاً من نارک ولا طمعاً فی جنّتک بل وجدتک اهلًا للعبادة فعبدتک»، این مسألهای است که مکتب انسانیت باید به آن پاسخ بدهد.

پرسش دوم:

٣٦. بعد از آن که پاسخ پرسشهای مربوط به اصالت ارزشهای انسانی انسان را دریافت کردیم، پرسشی راجع به خود انسان و ماهیت