القوّة و احتمال الشّباب» و باید گفت:«اغتنم خمساً قبل خمس: حیاتک قبل موتک و فراغک قبل شغلک و صحّتک قبل مرضک و قوّتک قبل ضعفک و شبابک قبل هرمک». یعنی از این نظر باید محتاط بود مثل کسی که میخواهد به سفری برود و دو ساعت کار لازم قبل از سفر دارد و میتواند بگذارد آن کار را برای دو ساعت آخر وقت، ولی احتیاط میکند و احتیاط تمکن در آن وقت را الغاء میکند و چند روز قبل آن کار را انجام میدهد.

اخباری که در نهی از تسویف وارد شده همه مفسّر طول املِ مذموم است. در (جامع السعادات) ج ٣ ص ٣٣ میگوید: «و قد ورد ان اکثر الناس صیاحهم من سوف، یقولون واحزناه من سوف». کلمه «تسویف» از «سوف» اخذ شده. پس طول امل همان تسویف به امل است یعنی فرض ادامه وقت و فرصت و الغاء احتمال موت یا شغل یا مرض یا غیره و به عبارت دیگر «اصل دیر نمیشود». در حدیث، خطاب رسول اکرم به ابوذر است:«ایاک والتّسویف باملک فانّک بیومک لا بغدک». علی علیه السلام فرمود:«لا تکن ممّن یرجو الاخرة بغیرالعمل و یرجّی التّوبة بطول الامل». آیات امر به مسابقه و مسارعه در عمل، همه نهی از طول امل است مثل «وَ سارِعوا الی مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکمْ» سوره [آل عمران] آیه [١٣٣] و ایضاً «سابِقوا الی مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکمْ» سوره [حدید] آیه [٢١]. و چون نهی از طول امل نهی از فرض بقاء فرصت برای عملهای فوتی است و دستور تأثیری در ریشه کن کردن صفتی و یا ایجاد صفت مخصوص در نفس نیست بلکه به منزله اصل عملی احتیاطی است، یعنی به منزله اصل احتیاط شرعی در شبهات بدویه است مانعی ندارد که از نظر دیگر و برای منظور دیگر اصل عملی در جهت خلاف باشد، مثلًا از نظر انجام کارهای فوت شدنی اصل عملی بر عدم بقاء عمر باشد ولی از نظر انجام کارهایی [که] اگر شروع شود انجام آنها وقت لازم دارد و اگر آدمی بداند که عمر نمیکند دلسرد میشود و یا شروع نمیکند، مثل کتابی که مشغول تألیف اوست و یا حتی عمل مباحی از قبیل ساختمان یا اصلاح زراعت و غیره، مانعی ندارد که انسان بنای عمل خود را بر بقا بگذارد و