یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٠ - آزادی معنوی، معنی آزادی، ارزش آزادی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ١٠٠

را علت میپنداشت از قبیل جن زدگی، تأثیر ارواح خبیثه. لهذا به طلسم، قربانی و غیره متوسل میشد، اما پس از ظهور علم خودبه خود آن راه و رویهها منسوخ شد. ولی در باب سلب آزادیها قطعاً چنین نیست، زیرا بشر چه چیز را نمیدانسته است؟ آیا نمیدانسته است بد است یا نمیدانسته است به زیان اجتماع است و یا نمیدانسته است مآلًا به زیان خودش است؟.

[شق] اول تأثیر زیادی در عمل ندارد، همچنین دوم، زیرا بشر در درجه اول شخص خود را در نظر میگیرد و امکان ندارد طوری تربیت شود که به سود اجتماع صددرصد از سود خود بگذرد و واقعاً خودکشی کند. بشر ممکن است تعالی پیدا کند به طوری که سود خود را در سود اجتماع ببیند، اما اگر سود اجتماع را در نیستی و فنای خود بداند هرگز خود را فدا نمیکند زیرا این گونه فداکاری خلاف طبیعت و فطرت اوست. و اما شق سوم؛ این البته صحیح است ولی در مقیاس کوچکی، مثل اینکه یک باند سارق و مسلّح احیاناً چنین هستند و یا یک ملت چنین است ولی چیزی نیست که درباره همه صادق باشد، قطعاً درباره اقویا صادق نیست. آن که به قدرت و زور و همبستگیاش با منابع زور و قدرت مطمئن است هرگز سود خود را در مساوات و آزادی تشخیص نمیدهد. پس علم برای تأمین آزادی کافی نیست.

ممکن است گفته شود علت سلب آزادیها عدم توجه افراد به حقوق خودشان است و به عبارت دیگر علت سلب آزادیها جهالت است ولی نه جهالت ظالم بلکه جهالت مظلوم، و با پیشرفت علم و توجه مظلوم و دفاع مظلوم از خود، ریشه ظلمها و سلب آزادیها از میان میرود خصوصاً پس از آنکه مظلوم متوجه شد که حفظ آزادی و حقوقش [١] موقوف به این است که قدرت به وجود آورد و ایجاد قدرت موقوف به این است که سرنوشت خودش را خودش به دست بگیرد و از طرف دیگر دردست گرفتن سرنوشت و ایجاد قدرت موقوف به این