یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٤ - یادداشت انسان ایده آل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٣١٤

تدسیس یا انحراف انسان فطری:

معنی تهذیب نفس و تصفیه اخلاق مبارزه با عوامل منحرف کننده و تحریف کننده انسان است. تعبیر قرآن:«قَدْ أفْلَحَ مَنْ زَکیها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسّیها» که با کلمه «تدسیس» آمده است روشن کننده خوبی از فاسد شدن انسان فطری است.

٦. مسأله دیگر این است که عوامل تکمیل انسان [١]، به عبارت دیگر ارزشهای انسان چیست:.

الف. علم. شک نیست که علم و آگاهی خود عامل اساسی یا یکی از عوامل اساسی کمال انسان است. یک انسان جاهل انسان ایده آل نیست. ایده آل انسان هم همیشه این بوده که بداند و بفهمد و باخبر شود.

قرآن هم میفرماید:«هَلْ یسْتَوِی الَّذینَ یعْلَمونَ وَالَّذینَ لایعْلَمونَ». علیهذا قرآن که با صراحت نادان را با دانا نابرابر میداند، انسان جاهل را انسان ایده آل و انسان کامل و انسان نمونه نمیشناسد.

قرآن در داستان آدم، علم آدم را منشأ برتری او بر ملائک شمرد:«وَ إذْ قالَ رَبُّک لِلْمَلائِکةِ إنّی جاعِلٌ فِی الْأرْضِ خَلیفَةً قالوا أتَجْعَلُ فیها مَنْ یفْسِدُ فیها وَ یسْفِک الدِّماءَ ...»، «وَ عَلَّمَ ادَمَ الْأسْماءَ کلَّها ...»..

ب. قدرت و توانایی. قرآن از تسخیر موجودات برای انسان دم میزند، از «حَمَلْناهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ» که کنایه ازتر و خشک است سخن میگوید، و گاهی از رضای الهی از نفس انسان (نه صرفاً از عملش) سخن میگوید که بنا بر استنباط علامه طباطبایی در تفسیر (المیزان) جلد ٣ صفحه ١١٢ ذیل آیه «قُلْ أ أُنَبِّئُکمْ بِخَیرٍ مِنْ ذلِکمْ ... وَ رِضْوان ...» معنای رضای از شخص این است که هرچه مسألت کند خدا میدهد، چنانکه در آیه ٣٥ سوره ق میفرماید:«لَهُمْ ما یشاؤونَ فیها» و خلاصه معنی پیدایش مشیت مطلقه و اراده مطلقه برای انسان است.

در حدیث است:«العبودیة جوهرة کنهها الربوبیة» و اساس تعلیمات انبیا (چنانکه در مقاله «ولاءها و ولایتها» گفتهایم) بر این است که از هر عبودیت و عبادتی قربی پیدا میشود و از هر قربی قوّت و قدرتی.