یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٤ - احیاء تفکر اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ١٥٤

مِنْ عِبادِهِ»، «وَ نُریدُ أنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفوا ...»، «وَ لَقَدْ کتَبْنا فِی الزَّبورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکرِ أنَّ الْأرْضَ یرِثُها عِبادِی الصّالِحونَ» است، حتی سخن از حور و قصور است، نه اینکه سخن از این باشد که حق پیش نمیرود، مردم تابع ظلمند، دیدید خون به دل علی کردند.

ب. اینکه واقع بینانه است نه خیالبافانه، چه درباره جهان و چه درباره انسان و چه درباره خدا و رحمت و غضب خدا، که در شماره ٥ اجمالًا بیان کردیم.

مثلًا آنچه اسلام درباره توکل و زهد گفته است هم واقع بینانه است و هم حماسهای و شورانگیز، برخلاف طرز تصور ما که هم خشک و بیروح و تحمیلی است و هم غیرواقع بینانه و غیرمنطقی و صرفاً تعبدی است.

ج. سادگی و همه کس فهمی و روشنی. یک شرط اجرایی یک ایدئولوژی این است که ساده و مفهوم و روشن باشد. ای بسا سخنان- ولو متوسط- به واسطه روشنی و سادگی رسالت خود را انجام داد و ای بسا سخنان به واسطه ابهام و پیچیدگی و نامفهومی که کاری از پیش نبرد. متکلمین و تا اندازهای فلاسفه سهم بسزایی دارند در اخراج معتقدات اسلامی از سادگی به ابهام، و فقها سهم بسزایی دارند در اخراج قوانین اسلام از سادگی به ابهام. فرمود:«بعثت علی الشّریعة السّهلة»..

البته سادگی غیر از کم عمقی است. اعجاز اسلام و قرآن در این است که در عین اینکه ساده و همه کس فهم است عمیق است، و یا مشتمل بر مسائل عمیق که خاص خواص است نیز میباشد. درباره قرآن آمده است که:«عبارات و اشارات و لطائف و حقایق. العبارات للعوام والاشارات للخواصّ و اللّطائف للأولیاء والحقایق للأنبیاء» (؟) مستشرقین و از آن جمله گوستاو لوبون سادگی را به حساب کم عمقی گذاشتهاند، برخلاف معارف ودایی.