یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٩ - یادداشت احیاء تفکر اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ١٤٩

میکند که «إنَّ اللَّهَ لا یغَیرُ ما بِقَوْمٍ حَتّی یغَیروا ما بِأنْفُسِهِمْ»، ولی ما با واردکردن اندیشههایی از قبیل مجدّدین مائه و از قیبل بخت و شانس (ر. ک. ورقههای «احیاء تفکر اسلامی» صفحه ١١ شماره ١٢) و غیره انسانها را از زیر بار مسؤولیت خارج میکنیم.

١٣. از خصوصیات طرز تفکر اسلامی سادگی و بیتکلفی آن، هم از جنبه فکری و هم از جنبه عملی است، شریعت سمحه و سهله است.

البته دو مطلب نباید اشتباه شود: یکی عمق، دیگر جامعیت. ما عمق را که مربوط به فکر است با پیچیدگی و ابهام اشتباه کردهایم که متکلمین و تا اندازهای فلاسفه در این جهت سهم بسزایی دارند؛ و جامعیت را با تضییقات زیاد، که مثلًا ضاد غیرالمغضوب از پاشنه پا گفته شود و صدها هزار مسأله در نماز و روزه و حج و طواف و طهارت و نجاست و آداب خوردن و پوشیدن به وجود آوردیم.

همان طوری که جامع بودن و رسابودن یک زبان غیر از لغت زیاد داشتن است. (رجوع شود به ورقههای «احیاء تفکر اسلامی» صفحه ٤ و ٥).

١٤. یکی دیگر از ابعاد تفکر اسلامی وسعت نظر و سعه مشرب و به اصطلاح تسامح به معنی سماحت است. اسلام عامل اختلاف ذوقها و سلیقهها را به حساب میآورد و اینکه اختلافها و تفاوتها (در عین لزوم اتفاق بر صراط مستقیم) امری حتمی و اجتناب ناپذیر است و جزء نوامیس خلقت است.

تنگ نظری و تسریع در تکفیر و تفسیق را خوارج به میان مسلمین آوردند، همچنانکه در ورقههای «احیاء تفکر اسلامی» آن را بیان کردهایم.

١٥. یکی دیگر رسمیت دادن به عقل و مبارزه با جمود است که ظاهریون و حنابله و اخباریون ما مظهر جمودهای اسلامی هستند و ضد عقل.

١٦. یکی دیگر به حساب آوردن عامل زمان و مکان است که ما