یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٩ - یادداشت ایدئولوژی اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٤٥٩

است که این آگاهی مشهود است [١]. مسلمانان به ایرانیان گفتند: آمدهایم لنخرج العباد من عبادة العباد الی عبادة اللَّه و لنخرجهم من ذلّ الادیان الی عزّ الاسلام. ولی طرف قطعاً مکتبی نمیشناخت و برای مکتب نمیجنگید. جنگهای عقیدهای گذشته غالباً بر سر یک مسأله خاص بود، مانند جنگهایی [که] بر سر خلافت میان سنی و شیعه واقع شده و یا جنگهای محنت که بر سر مسأله مخلوقیت و عدم مخلوقیت کلام اللَّه مجید رخ داد.

به هرحال جنگ همیشه بر سر چیزی است که بشر برای او ارزش قائل است. از نظر ما تنها منافع مادی و سیادت و علایق جنسی نیست که برای بشر ارزش دارد، امور معنوی نیز و از آن جمله عقاید مذهبی و مسلکی ارزش مستقل دارد.

٣٣. عطف به [شماره ٢٥] تعریف و معنی ایدئولوژی:

ایده و هدف:

کلمه «ایده» به معنی هدف است. هر موجود متحرک بالاراده از کار اختیاری خودش منظور و هدفی دارد، ولی هدفهایی که مستقیماً از فرمان طبیعت حیوانی ناشی میشود ایده نامیده نمیشود. ایده هدفی دور و عالی است که مستلزم یک سلسله تدابیر و یک نوع خطمشی است برای رسیدن [به] آن. ایدهها یا شخصی است یا [جمعی] یعنی اولًا یا هدف نهایی خوشبختی فرد است و یا خوشبختی جمع، و به هر حال مجری و عامل وصول به آن یا فرد است یا جمع، یعنی یا یک فرد میخواهد آن را اجرا کند و یا نیازمند به همکاری و تعاون و تشکیلات است. درصورتی که هدف فردی باشد و یا طرح مخصوص به فرد باشد ولی برای هدف اجتماعی، «ایدئولوژی» نامیده نمیشود. ایدئولوژی به آن طرح فکری گفته میشود که اولًا هدف اجتماعی دارد و لهذا نیازمند به ایمان است و ثانیاً طرحی است برای اجتماع که با تعاضد و تعاون و همکاری و همفکری آن طرح را اجرا کنند و طبعاً نیازمند به نوعی تشکیلات است.