یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨١ - ارزش ایمان و عقیده و آرمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٤٨١

طبیعی و پیوندهای شبه غریزی و تعصبات اجتماعی قبیلگی، نژادی، فامیلی و غیره که در حکم نوعی ایمان بود کاسته میشود و بیشتر نیازمند به تصمیمات آگاهانه و انتخابی و غیرعصبی میشود. این است که بشر امروز از بشر گذشته نیازش به یک سیستم فکری و ایمانی بیشتر است.

مقایسه ایده فلسفی و ایده مذهبی:

اما قسمت دوم: درست است که احیاناً ایده و عقیده انسان صرفاً جنبه مسلکی و فلسفی پیدا میکند، ولی تا جنبه مذهبی نداشته باشد اثر خویش را نمیبخشد. ایمان مذهبی است که واقعاً به ایده تقدس میبخشد، آن را محترم میدارد. خاصیت ایمان این است که انسان را در مقابل ایدهای تسلیم میکند و حکم او را بر خود جاری میداند. این درصورتی میسر است که آن ایمان و عقیده ساخته و پرداخته شخص انسان یا انسانی مانند خود نباشد، اگر نه مانند بتی است که بت ساز میسازد و خودش هم به ساخته خودش میخواهد سجده کند. ویلیام جیمز در کتاب (دین و روان) سخن خوبی دارد در فرق میان اخلاق دینی و اخلاق غیردینی. میگوید:

نوع تلقی جهان:

«اساس در مذهب یا اخلاق این است که ما چگونه خلقت و جهان هستی را تلقی کنیم. آیا این هستی و کاینات را سختی و رنج تلقی کرده، پارهای از آن را قبول داشته و قسمتی از آن را قبول نداریم یا آنکه برعکس آن را با آغوشی باز و دلی آکنده از عشق و محبت استقبال نماییم؟ اخلاق محض قوانین کلی جهان را که حاکم بر کاینات میداند از روی علم و اطلاع اطاعت میکند اما این اطاعت با یک سنگینی و ملالت همراه است که در قلب خود هیچ گونه حرارت و شوقی ندارد و هیچ وقت احساس اینکه این قوانین مانند یوغی است به گردن او، از او جدا نمیشود. اما در مذهب برعکس، این اطاعت سرد و غمانگیز جای خود را به استقبال و پذیرشی گرم که همه چیز زندگی را پر از لطف و شوق و صمیمیت و نشاط میسازد وا میگذارد ... این دو دسته در دو محیط مختلف از عواطف و احساسات واقعند که در مقابل