یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٦ - میدان آزادی و اراده انسان - سمینار دبیران علوم دینی در مشهد ٧/ ٦/ ٥٣

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ١٢٦

٩. رابطه آزادی و قضا و قدر.

١٠. رابطه آزادی و عدل الهی و تاریخ معتزله و اشاعره در این باب. رابطه آزادی فلسفی و آزادی اجتماعی در تاریخ اسلام. ر. ک:

(جهانی از خودبیگانه) ص ٦٠.

١١. میدان اراده انسان سه چیز است: جهان و تسخیر طبیعت، شخصیت خودش نه شخص خودش (اصالت وجود سارتر)، جامعه خودش و حاکمیت حتی بر ابزار تولید، بر زمان و نه محکومیت زمان و جبر تاریخ برخلاف نظر مارکسیستها. نظر اسلام در این سه قسمت.

١٢. آزادی اولًا عدم المانع فاعل است نه فعل، ثانیاً مفهومی اثباتی است نه سلبی محض یعنی روح پرخاشگری و عصیان، ثالثاً در مقابل موانع رشد نه موجبات رشد و امنیت. لهذا هیپیگری آزادی نیست.

١٣. آزادی دو قسم است: بیرونی و درونی، و آزادی درونی بر دو قسم است: آزادی اندیشه از خرافات و آزادی اراده از تعلقات و وابستگیهای حیوانی.

ترتیب بحث:.

١. عنوان و ارکان چهارگانه بحث.

٢. تعریف آزادی، نیاز موجود زنده به سه چیز: تربیت، امنیت، آزادی.

٣. آزادی مفهومی منفی است یا مثبت، آیا عدم المانع است؟ آنهم مانع فعل یا فاعل به معنی قوهای که نیروهای فاعل [را] دربند میکند و مانع پرورش میشود. آزادی نوعی حالت تهاجمی است. صرف نبودن مانع فاعلی هم کافی نیست که یک شخص «آزاد» گفته شود مگر آنکه روح آزادیخواهی داشته باشد، یعنی تهاجم و حساسیت در برابر موانع فاعلی- بحثهای ما با آقای حمید عنایت.

٤. آزادی بر دو قسم است: بیرونی و درونی، و یا اجتماعی و معنوی (نظریه کانت و روسو).

٥. ایضاً آزادی بر دو قسم است، یا به دو معنی است: فلسفی یعنی اختیار، و اخلاقی و اجتماعی؛ که بحث درباره آزادی فلسفی است