یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣ - آرزو، طول امل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١، ص: ٣٣

کردهاند که فلان شخص چنین توفیقی حاصل کند، نظیر آنچه درباره یکی از اصحاب اجماع که ظاهراً حماد بن عیسی است چنین امری واقع شده- مراجعه شود- و یا آرزو داشته باشد که عمر طولانی پیدا کند تا فلان امر خیر و مؤسسه خیر از قبیل تألیف کتاب مفیدی یا سعی در تعلیمات و اصلاحاتی به پایان برسد. ما میبینیم مؤلّفین عالیقدری همیشه آرزو میکنند که خداوند به آنها عمر بدهد که بتوانند کار مهمی که پیش گرفتهاند به پایان برسانند.

البته قدر مسلم این است که اگر مورد آرزو مقدس و عالی باشد هراندازه احتیاج به طول مدت داشته باشد مذموم نیست بلکه باید گفت اگر مورد آرزو مقدس و عالی باشد دیگر- همان طوری که در بعضی یادداشتهای «طول امل» گفتیم- داخل در طول امل نیست، داخل در اوج و ارتفاع امل است هرچند آن اوج و ارتفاع مستلزم طول و عرضی بالتبع هم باشد، زیرا کسی که مثلًا هدفش اصلاح اجتماع است از طرفی نقشه و زمان میخواهد و از طرف دیگر توسعه و بسط و تقسیم کار و انشعاب شعب و تکثیر افراد میخواهد ولی همه آنها داخل در یک تشکل و یک نظام میشوند و همه آنها به منزله مواد مرکبی هستند که آن هدف عالی صورت آنهاست.

پس یک مطلب اینکه طول امل در مباحات فی حد ذاته ممنوع و حرام نیست. مطلب دیگر اینکه در تربیت اسلامی کوشش میشود که از امتداد یکطرفی آرزو کاسته شود و توجه آرزو به سوی بالا و هدفهای مقدس باشد.

ولی از نظر فقهی طول امل به معنیای که گفته شد عیب و نقص و حرام نیست و نباید ممنوع شناخته شود. اما وقتی که ما به دستورهای دینی مراجعه میکنیم میبینیم که طول امل یک امر مذموم و تقریباً حرام یا مستلزم امر حرامی است و نباید انسان طول امل داشته باشد؛ طول امل منشأ نسیان آخرت و در ردیف هواپرستی محسوب شده. پس باید دید چگونه باید تفسیر کرد؟.

یک تفسیر این است که بگوییم نهی از طول املِ یک نهی نیز نهی است و اگر انسان از این امر مباح پرهیز بکند بهتر است ولی این درست